LANDSRÉTTUR Dómur föstudaginn 27. maí 2022. Mál nr. 152/2021 : Þóra Einarsdóttir ( Gunnar Ingi Jóhannsson lögmaður ) gegn Íslensku óperunni ses. ( Viðar Lúðvíksson lögmaður) Lykilorð Ráðningarsamningur. Verksamningur. Verklaun. Laun. Kjarasamningur. Túlkun samnings. Dráttarvextir. Kröfugerð. Frávísun frá héraðsdómi að hluta. Útdráttur Þ gerði samning við Í um hlutverk Súsönnu í uppfærslu þess síðarnefnda á óperunni Brúðkaup Fígarós. Sakarefni málsins varðaði það álitaefni hvort Í hefði efnt að fullu skuldbindingar sínar samkvæmt samningnum. Í dómi Landsréttar var fallist á það með Þ að gildissvið kjarasamnings Félags íslenskra hljómlistarmanna og Félags íslenskra leikara um kaup og kjör söngvara hefði náð til samnings hennar við Í þótt þar hafi verið samið um greiðslu verklauna. Var talið að réttarsambandið milli Þ og Í hefði, um annað en greiðslu verklauna, haft einkenni hefðbundins vinnuréttarsambands. Væru ákvæði samnings Þ og Í um lakari kjör en kveðið var á um í kjarasamningnum því ógild. Var Í g ert að greiða Þ 6 3 8.168 krónur vegna eftirstöðva æfingalauna, launatengdra gjalda og yfirvinnu. Kröfu Þ um greiðslu dráttarvaxta var hins vegar vísað frá dómi þar sem farist hefði fyrir að afmarka þá kröfu með því að tilgreina ákveðinn vaxtafót eða með vís an til 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Dómur Landsréttar Mál þetta dæma landsréttardómararnir Aðalsteinn E. Jónasson , Jón Höskuldsson og Kristbjörg Stephensen . Málsmeðferð og dómkröfur aðila 1 Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 9. mars 2021 að fengnu áfrýjunarleyfi. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 8. janúar 2021 í málinu nr. E - 2444/2020. 2 Áfrýjandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða 638.168 krónur auk Þá krefst hún málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti. 2 3 Stefndi krefst þess að hinn áfrýjaði dómur verði staðfestur og að honum verði dæmdur málskostnaður fyrir Landsrétti. Málsatvik og sönnunarfærsla 4 Áfrýjandi gerði samning við stefnda 28. ágúst 2019 þar sem hún tók að sér hlutverk Súsönnu í uppfærslu á óperunni Brúðkaup Fígarós. Gerði samningurinn ráð fyrir að sýningarnar yrðu alls sex með möguleika á nokkrum aukasýningum. 5 Samkvæmt hún að fá greiddar 500.000 krónur fyrir æfingatímabilið í tveimur hlutum, í upphafi og við lok þess. Auk þess átti hún að fá greidd sýningarlaun fyrir hverja sungna sýningu að fjárh æð 230.000 krónur sem átti að greiða eftir á fyrir sýningar hvers að ræða. 6 Áfrýjandi skuldbatt sig samkvæmt samningnum til að vera til reiðu á æfingatímabilinu fram að frumsý ningu 7. september 2019 nema um annað væri samið. Nánar tiltekið segir í samningnum um þetta að tími hennar skuli vera til ráðstöfunar fyrir stefnda söngvaradeild Félags ísl enskra leikara og Félags íslenskra hljómlistarmanna frá 4. 7 fyrrnefndan kjarasamning milli [stefnda] og Félags íslenskra leikara/ Félags íslenskr a hljómlistarmanna um kaup og kjör lausráðinna söngvara, með þeim frávikum og 8 Sýningar á Brúðkaupi Fígarós urðu samtals níu en þar af voru þrjár aukasýningar. Sýningarnar fóru fram á tímabilinu 7. septembe r 2019 til 25. október sama ár. Af gögnum málsins má ráða að æfingatímabilið hafi staðið yfir frá 31. júlí til og með 4. september 2019. Fyrri greiðsla stefnda fyrir æfingatímabilið, að fjárhæð 250.000 krónur, var innt af hendi 9. september 2019 og sú sein ni að sömu fjárhæð 24. sama mánaðar. Alls fékk áfrýjandi greiddar 2.070.000 krónur fyrir sýningarnar, eða 230.000 krónur fyrir hverja sýningu eins og fyrrgreindur samningur kvað á um. Voru þær greiðslur inntar af hendi 1. október 2019, að fjárhæð 1.150.000 krónur, og 1. nóvember sama ár, að fjárhæð 920.000 krónur. Samtals greiddi stefndi áfrýjanda þannig 2.570.000 krónur. 9 Samkvæmt reikningi áfrýjanda 18. október 2019 krafði hún stefnda um greiðslu að fjárhæð 638.168 krónur. Er krafan tvíþætt og varðar anna rs vegar fjárhæð æfingalauna og hins vegar yfirvinnutíma. Var krafan rökstudd þannig að æfingalaun hefðu samkvæmt fyrrgreindum kjarasamningi átt að vera 618.184 krónur en ekki 500.000 krónur. Hefðu æfingalaun samkvæmt kjarasamningnum verið hækkuð í samræmi við þróun launavísitölu 1. janúar 2019 án þess að þau hefðu af hálfu stefnda verið uppfærð því til samræmis í samningi aðila. Auk þess krafðist hún þess að launatengd gjöld 3 yrðu lögð við þá fjárhæð, 107.688 krónur. Eftirstöðvar æfingalauna að frádregnum 5 00.000 krónum sem stefndi hafði þá innt af hendi til hennar næmu samkvæmt því samtals 225.872 krónum. 10 Krafa áfrýjanda um greiðslu yfirvinnu er á því reist að æfingar hefðu verið umfram hámarksæfingatíma samkvæmt fyrrgreindum kjarasamningi. Samkvæmt honum hefði hámarksæfingatími á viku mátt vera 24 klukkustundir eða samtals 96 klukkustundir í hverjum æfingamánuði. Nam krafa hennar samtals 412.296 krónum og tók mið af því að yfirvinnutímar hefðu samtals verið 41 klukkustund. Heildarkrafa áfrýjanda nam samkvæ mt framangreindu 638.168 krónum. 11 Með bréfi 11. nóvember 2019 var stefndi krafinn um greiðslu á framangreindri kröfu áfrýjanda. Var kröfunni hafnað með bréfi lögmanns stefnda 22. sama mánaðar. Áfrýjandi höfðaði mál þetta gegn stefnda 14. apríl 2020. 12 Við að almeðferð málsins í Landsrétti gaf áfrýjandi viðbótarskýrslu en auk þess gaf skýrslu Steinunn Birna Ragnarsdóttir, óperustjóri stefnda. 13 Í framburði áfrýjanda fyrir Landsrétti kom fram að af hálfu stefnda hafi verið haft samband við hana í byrjun árs 2019 o g henni boðið hlutverk Súsönnu í Brúðkaupi Fígarós. Hefði hún áður sungið hlutverkið í um það bil sjö uppfærslum á árunum 2000 til 2010. Sagðist hún ítrekað hafa reynt að ná sambandi við Steinunni Birnu Ragnarsdóttur óperustjóra til að ganga frá samningi u m hlutverkið en það hafi ekki tekist fyrr en í lok ágúst 2019. Hafi hún gengið út frá því að kjörin væru í samræmi við það sem hún hefði áður fengið í öðrum uppfærslum hjá stefnda. Enginn ágreiningur hafi verið um samningskjör í aðdraganda samningsgerðar. Í samningi stefnda við Félag íslenskra hljómlistarmanna væri ákvæði um tiltekinn æfingatíma, 24 klukkustundir á viku, sem að hennar reynslu hefði aldrei áður verið farið fram yfir að neinu marki. Á æfingatímabilinu hafi hún hins vegar að þessu sinni verið boðuð til miklu fleiri æfinga en í öðrum uppfærslum sem hún hefði tekið þátt í hjá stefnda. 14 Í skýrslu Steinunnar Birnu Ragnarsdóttur óperustjóra kom fram að hún hafi verið óperustjóri stefnda frá árinu 2015. Sagðist hún hafa haft samband við áfrýjanda og boðið henni hlutverk Súsönnu í uppfærslu stefnda á Brúðkaupi Fígarós. Hún hafi þá vitað að áfrýjandi hefði sungið hlutverkið margoft áður. Æfingaferlið hafi verið sex vikur, sem væri hefðbundinn tími miðað við þær uppfærslur sem hún þekkti til. Áfrýjandi h afi verið síðust af þeim sem tóku þátt í uppfærslunni til að ganga frá samningi við stefnda. Það hafi ekki gerst fyrr en langt var liðið á æfingatímabilið og fáar æfingar eftir. Sagði hún að samtal við áfrýjanda um samninginn hefði verið í samræmi við fyrr i samtöl við hana um hlutverk hjá stefnda. Viðmiðin hefðu verið þrjú: stærð hlutverksins, sviðsreynsla söngvarans og greiðslur fyrir fyrri hlutverk. Ekki hafi verið gerðar athugasemdir af hálfu áfrýjanda við ætlaða yfirvinnu við undirritun samningsins í lo k ágúst 2019. Áfrýjandi hafi ekki farið fram á yfirvinnugreiðslur en þá hefðu einungis verið níu eða tíu dagar til frumsýningar og 4 því fáar æfingar eftir. Stefndi hafi ekki greitt launatengd gjöld einsöngvara sem tekið hafi verið gerð krafa um annað samningsform, hvorki af hálfu áfrýjanda né annarra. Í upphafi hefðu sex sýningar verið settar í sölu, en miðar hefðu selst vel og því hafi þremur sýningum verið bætt við. Taldi vitnið að misræmi væri í gögnum sem lögð hefðu verið fram af hálfu áfrýjanda um boðaðar æfingar. Ekki væri fullt samræmi í gögnum sem lögð hefðu verið fram í héraði og síðar fyrir Landsrétti. Hún hefði hins vegar ekki sjálf annast boðanir á æfingar. Lagðu r var fyrir vitnið samningur stefnda, Félags íslenskra hljómlistarmanna og Félags íslenskra leikara um kaup og kjör söngvara frá árinu 2000. Sagði hún að taxtar sem fram kæmu í launþegasamningnum hefðu henni vitanlega ekki verið notaðir í samningum stefnda við einsöngvara. Sagði hún að það hafi verið skilningur stefnda að verksamningarnir giltu um þau atriði sem í þeim væru tilgreind og kjarasamningurinn kæmi svo til álita varðandi það sem ekki væri sérstaklega samið um í verksamningum. Niðurstaða 15 Svo sem rakið er í málsatvikum hér að framan varðar sakarefni málsins það álitaefni hvort stefndi hafi efnt að fullu skuldbindingar sínar samkvæmt samningi 28. ágúst 2019. Byggir stefndi á því að greiðslur hans samtals að fjárhæð 2.570.000 krónur hafi falið í sér fullnaðaruppgjör gagnvart áfrýjanda og eigi hún því ekki frekari kröfur á hendur honum. Um verksamning hafi verið að ræða sem kveði skýrt á um að greiðslur væru tæmandi og endanlegar. Hafi uppgjörið verið í samræmi við fjölda annarra samninga sem hann hafi áður gert við áfrýjanda án þess að hún hafi nokkru sinni gert við það athugasemd. Áfrýjandi byggir á hinn bóginn á því að í kjarasamningi milli stefnda og Félags íslenskra hljómlistarmanna og Félags íslenskra leikara um kaup og kjör söngvara 4. desember 2 000 sé kveðið á um lágmarkskjör sem samningur þeirra hafi ekki að öllu leyti tekið mið af. Þau ákvæði samningsins sem kveði á um lakari kjör séu ekki skuldbindandi fyrir hana. 16 Áfrýjandi á aðild að Félagi íslenskra hljómlistarmanna en fyrir liggur að félagi ð gerði ásamt Félagi íslenskra leikara samning við stefnda um kaup og kjör söngvara 4. desember 2000. Ágreiningslaust er að kjarasamningurinn var í gildi á þeim tíma sem samningur áfrýjanda og stefnda 28. ágúst 2019 var gerður. Í grein 1.1. í kjarasamningn um segir að gera skuli skriflegan ráðningarsamning við alla einsöngvara sem ráðnir séu í hlutverk hjá stefnda, minnst átta vikum áður en æfingar stefndi skuli senda Félagi íslenskra hljómlistarmanna og Félagi íslenskra leikara lista 17 Framangreint orðalag kjarasamningsins um að gera skuli ráðn á annan veg en að enga þýðingu geti haft fyrir gildissvið hans þótt greiðslur séu inntar 5 af hendi sem verklaun. Um síðastnefnt er jafnframt til þess að lít a að þótt stefndi hafi innt greiðslur af hendi til áfrýjanda í formi verklauna hefur réttarsambandið að öðru leyti einkenni hefðbundins vinnuréttarsambands. Þannig skuldbatt áfrýjandi sig samkvæmt samningnum til að vera til reiðu fyrir stefnda á æfingatíma bilinu nema um annað væri sérstaklega samið auk þess sem þar var sérstaklega kveðið á um að samkvæmt því ekki fallist á að það geti haft þýðingu í málinu þótt í samningi aðila sé kve kjarasamningnum að hann hafi eingöngu átt að ná til fastráðinna söngvara hjá stefnda. Þvert á móti er beinlínis tekið fram í grein 1.1. að stefndi skuli senda Félagi íslenskra hl yfirlýsingu um að þeim verði ekki greidd lægri laun en samningurinn kveði á um. Því og kjö 18 Með fyrrgreindum kjarasamningi skuldbatt stefndi sig til að greiða einsöngvurum sem ráðnir væru í hlutverk hjá honum nánar tilgreind lágmarkslaun. Í greinum 3. og 4. er kveðið á um hver fjárhæð þeirra skuli vera en í grein 4.5. seg ir að allar greiðslur samkvæmt samningnum séu tengdar launavísitölu. Því til samræmis hafa fjárhæðir greiðslna sem kveðið er á um í greinum 3. og 4. verið uppreiknaðar árlega miðað við þróun launavísitölu. Samkvæmt gögnum málsins áttu uppreiknuð mánaðarleg æfingalaun fyrir stórt hlutverk að vera 618.184 krónur árið 2019. 19 Samkvæmt framangreindu var stefnda óheimilt að semja um lægri greiðslur til áfrýjanda en kveðið er á um í kjarasamningnum. Eru ákvæði samnings aðila 28. ágúst 2019 sem kveða á um lægri grei ðslur því ógild, sbr. 7. gr. laga nr. 80/1938 um stéttarfélög og vinnudeilur og 1. gr. laga nr. 55/1980 um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda. Hefur af þeim sökum ekki þýðingu í málinu þótt í honum sé kveðið á um að að greiðslurnar s ástæðu verður ekki talið að þýðingu hafi í málinu tilvísun í niðurlagi samningsins um st á þá málsástæðu áfrýjanda að stefnda hafi borið að greiða henni 618.184 krónur í æfingalaun fyrir umrætt hlutverk en ekki 500.000 krónur eins og gert var. 20 Samkvæmt grein 7.1. og 7.2. í kjarasamningnum bar stefnda að greiða áfrýjanda 10,17% í orlof ofan á öll laun, 1% í sjúkrasjóð viðkomandi stéttarfélags og 0,25% í orlofsheimilissjóð sama stéttarfélags. Þá bar stefnda að greiða 6% af launum áfrýjanda í Söfnunarsjóð lífeyrisréttinda á móti 4% iðgjaldi söngvara. Þar sem samið var um greiðslu verklauna kom eðli máls samkvæmt í hlut áfrýjanda að standa skil á þessum greiðslum til viðeigandi stéttarfélags, orlofsheimilissjóðs og lífeyrissjóðs. Verður ekki fallist á stefndi geti losnað undan skuldbindingu sinni til að inna framangreindar 6 greiðslur af hendi með því að semja um greiðslu í formi verklauna til áfrýjanda. Samkvæmt því verður jafnframt fallist á þennan hluta kröfugerðar áfrýjanda. 21 Sem fyrr segir er kveðið skýrt á um það í samningi aðila 28. ágúst 2019 að tími áfrýjanda til æfinga á fyrrgreindu æfingat ímabili skuli vera stefnda til ráðstöfunar söngvaradeild Félags íslenskra leikara og Félags íslenskra hljómlistarmanna frá 4. annan veg en að ákvæði kjarasamningsins um æfingatíma, þar með talið um hámarks æfingatíma, skuli gilda um réttarsamband aðila. Leiðir sú niðurstaða jafnframt af því sem fyrr greinir um að stefnda hafi verið óheimilt að semja um lakari kjör en kveðið er á um í kjarasamningnum. Af því leiðir óhjákvæmilega að hafi æfingatíminn verið umfram hámarkstíma samkvæmt kjarasamningnum ber stefnda að greiða áfrýjanda yfirvinnu í samræmi við grein 5.3. 22 Samkvæmt grein 5.1. í kjarasamningnum er hámarksæfingatími 24 klukku stundir á viku og skulu æfingar aðeins vera sex daga í viku milli klukkan 9 og 23. Samkvæmt grein 5.2. er hámarkslengd daglegra æfinga sex klukkustundir. Tveimur vikum fyrir frumsýningu hefur stefndi þó svigrúm til að breyta út frá fyrrgreindum tímamörkum og skal þá greiða 1,33% af mánaðarlaunum fyrir hverja unna klukkustund, sbr. grein 5.3. 23 Af hálfu áfrýjanda hafa verið lögð fram ýmis gögn því til stuðnings að æfingatíminn hafi verið umfram fyrrgreindan hámarkstíma. Hafa meðal annars hér fyrir dómi verið l ögð fram gögn um boðanir á allar æfingar einsöngvara fyrir Brúðkaup Fígarós og æfingaáætlun fyrir haustið 2019. Bera gögnin með sér að boðanir á æfingar hafi verið sendar af Berki Hrafni Birgissyni sem var sýningarstjóri stefnda á umræddu verki. Samkvæmt þ eim var fyrsta æfingin 31. júlí 2019 og stóð í 5 klukkustundir. Á tímabilinu 6. ágúst til 10. ágúst 2019 hafi svo æfingar verið daglega í samtals 33 klukkustundir og því farið níu klukkustundir yfir fyrrgreindan hámarkstíma. Dagana 12. ágúst til 17. ágúst 2019 hafi heildartímafjöldi æfinga verið 36 klukkustundir og því farið 12 klukkustundir yfir hámarkstímann. Dagana 19. ágúst til 24. ágúst 2019 hafi tímafjöldinn verið sá sami og í vikunni áður og því farið aftur 12 klukkustundir yfir hámarkstímann. Dagana 26. ágúst til 31. ágúst 2019 hafi heildartími æfinga verið 50,5 klukkustundir og þannig farið 26,5 klukkustundir yfir hámarkstímann. Loks hafi verið æfingar dagana 1. september til 4. september 2019 í alls 21,5 klukkustundir. Sé horft til þessara gagna f ór æfingatíminn alls 59,5 klukkustundir yfir hámarkstíma samkvæmt kjarasamningnum. 24 Í skýrslu Barkar Hrafns Birgissonar sýningarstjóra fyrir héraðsdómi kemur meðal æfingatíminn hafi verið styttri en venjulega. Segir hann í munnlegri skýrslu sinni efnislega að eftir á að hyggja hefði hann sjálfur kannski getað gert meiri athugasemdir við hversu mikið álagið var, sérstaklega á aðalsöngvara uppfærslunnar. Þegar 7 æfingarferlið hafi v erið um það bil hálfnað hafi hann tekið efir því að þetta væri farið að hafa áhrif, sérstaklega á burðarhlutverkin í sýningunni. Hann hafi viðrað áhyggjur sínar mjög fljótlega eftir það við óperustjóra. 25 Stefndi hefur mótmælt sönnunargildi framangreindra ga gna og því að æfingatíminn hafi farið yfir þau mörk sem kveðið er á um í kjarasamningnum. Fyrrgreind skýrsla Barkar Hrafns Birgissonar sýningarstjóra fyrir héraðsdómi styður á hinn bóginn þá málsástæðu áfrýjanda að æfingatíminn hafi verið óvenjulega langur og að hann hafi verið umfram fyrrgreind mörk. Eðli máls samkvæmt átti stefndi kost á því að halda þannig utan um fjölda æfingastunda að ekki þyrfti að koma upp vafi um hvort og þá að hvaða marki hann hafi verið umfram hámarkstíma kjarasamningsins. Eins og atvikum málsins háttar og að teknu tilliti til greinar 5.3. um heimild stefnda til að það hafi staðið stefnda nær en áfrýjanda að tryggja sér sönnun um heildarfjölda æfingatí ma og að hann færi ekki yfir fyrrgreind tímamörk. Verður stefndi af þessum sökum látinn bera hallann af sönnunarskorti um að æfingatíminn hafi ekki farið að minnsta kosti 41 klukkustund yfir þann hámarkstíma sem kveðið er á um í kjarasamningnum. Eins og at vikum máls háttar verður ekki talið að það hafi þýðingu í þessu sambandi þótt finna megi eitthvert ósamræmi í samantekt áfrýjanda á æfingatímanum sem lögð var fram annars vegar fyrir héraðsdómi og hins vegar fyrir Landsrétti, svo sem vikið var að í fyrrgre indum framburði óperustjóra fyrir Landsrétti. Þá verður ekki heldur talið að það hafi neina þýðingu í þessu sambandi þótt áfrýjandi hafi ekki vakið máls á þessum yfirvinnutímum þegar hún skrifaði undir samninginn 28. ágúst 2019. Er þá einkum horft til þess að æfingatímanum var á þeim tíma ekki lokið og hafði uppgjör æfingalauna þá ekki átt sér stað af hálfu stefnda. 26 Samkvæmt framangreindu verður jafnframt fallist á seinni hluta kröfugerðar áfrýjanda um að stefnda beri að greiða henni fyrir yfirvinnu í samræ mi við grein 5.3. í kjarasamningnum. Hefur stefndi ekki fært fram sérstök mótmæli við því hvernig þessi hluti kröfugerðar áfrýjanda er reiknaður út, að því frátöldu að hann hefur mótmælt því að heimilt sé að taka tillit til launatengdra gjalda. Af sömu ást æðu og áður hefur verið rakin um fyrri hluta kröfugerðar áfrýjanda verður ekki fallist á þau mótmæli. Verður krafan því tekin til greina eins og hún er fram sett. 27 Ekki verður fallist á þá málsástæðu stefnda að krafa áfrýjanda hafi fallið niður fyrir tómlæ ti en eins og fyrr hefur verið rakið fylgdi áfrýjandi kröfu sinni eftir innan eðlilegra tímamarka. Þá er til þess að líta að stefndi gat ekki haft neinar væntingar til þess að áfrýjandi hefði fallið frá rétti sem hún átti samkvæmt fyrrgreindum kjarasamning i. Af sömu ástæðu verður ekki fallist á þá málsástæðu stefnda að fyrri samningar áfrýjanda við hann á árunum 2010 til 2018 feli í sér viðurkenningu á að hún eigi ekki rétt til frekari greiðslna en kveðið er á um í samningi þeirra 28. ágúst 2019, enda liggu r ekkert fyrir um það í málinu að kjarasamningnum hafi ekki verið fylgt hvað þá varðar. Þá verður ekki fallist á að umsamdar greiðslur stefnda til 8 áfrýjanda fyrir einstakar sýningar, sem fyrir liggur að voru hærri en lágmarkslaun samkvæmt kjarasamningnum, geti haft einhverja þýðingu í málinu, enda var þeim frjálst að semja um hærri greiðslur en kjarasamningurinn kveður á um. Á þessi málsástæða stefnda sér enga stoð í samningi aðila 28. ágúst 2019 sem gerir skýran greinarmun á greiðslum fyrir æfingar og sýni ngar. Verður stefndi að bera hallann af sönnunarskorti um að sérstaklega hafi verið samið um lægri æfingalaun vegna fjárhæðar umsaminna sýningarlauna. 28 Samkvæmt öllu framangreindu verður stefnda gert að greiða áfrýjanda samtals 638.168 krónur. 29 Áfrýjandi - lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála skal í stefnu greina svo glöggt sem verða má dómkröfur, þar á meðal um vexti. Í dómaframkvæmd hefur sú almenna regla verið leidd af þessu að dráttarvextir verði ekki dæmdir nema vaxtafótur sé tilgreindur í stefnu, sbr. til dæmis dóma Hæstaréttar 14. janúar 2010 í máli nr. 137/2009 og 21. febrúar 2008 í máli nr. 238/2007 og dóm Landsréttar 26. febrúar 2021 í máli nr. 888/2019. Í 11. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu er að finna heimild sem víkur frá þessum áskilnaði þannig að dæma megi dráttarvexti með tilvísun til 1. mgr. 6. gr. laganna enda þótt hundraðshluti þeirra sé þar ekki tilgreindur. Þar sem dráttarvaxtakr afa áfrýjanda er hvorki afmörkuð með því að tilgreina ákveðinn vaxtafót né með vísan til 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 verður samkvæmt framansögðu ekki hjá því komist að vísa henni frá héraðsdómi án kröfu. 30 Stefnda verður gert að greiða áfrýjanda málskost nað í héraði og fyrir Landsrétti eins og nánar greinir í dómsorði. Dómsorð: Kröfu áfrýjanda, Þóru Einarsdóttur, um dráttarvexti er vísað frá héraðsdómi. Stefndi, Íslenska óperan ses., greiði áfrýjanda 638.168 krónur. Stefndi greiði áfrýjanda 2.800.000 krón ur í málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti. Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 8. janúar 2021 Málsmeðferð og dómkröfur aðila Mál þetta er höfðað 14. apríl 2020 af Þóru Einarsdóttur, Auðarstræti 9, 105 Reykjavík gegn Íslensku óperunni, Hörpu, Austurbakka 2, 101 Reykjavík. Stefnandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 638.168 kr. ásamt dráttarvöxtum skv. III. kafla laga. nr. 38/2001 frá 1. nóvember 2019 til greiðsludags. Þá krefst hún málskostnaðar úr hendi stefnda. 9 Stefndi krefst sýknu og málskostnaðar úr hendi stefnanda. Málið var dómtekið eftir aðalmeðferð þess föstudaginn 11. desember sl. Málsatvik Stefnandi er óperusöngkona að atvinnu. Með samningi sem undirritaður var 28. ágúst 2019, milli stefnanda og stefnda tók stefnandi að sér hlutverk Súsönnu í uppfærslu stefnda á óperunni Brúðkaup Fígarós. Samkvæmt samningnum bar stefnanda að fá gre iddar 500.000 kr. fyrir æfingatímabilið og fyrir hverja sýningu 230.000 kr. Þegar samningurinn var undirritaður var í gildi samningur milli stefnda, annars vegar, og FÍL (Félag íslenzkra leikara) og FÍH (Félag íslenzkra hljómlistarmanna) hins vegar. Þessum samningi, sem undirritaður var af aðilum 4. desember 2000, hefur aldrei verið sagt upp og jafnframt, að sögn stefnanda, verið uppfærður árlega. Í samningi stefnanda og stefnda, er tvívegis getið um þennan samning. Annars vegar þannig: inu er tími söngvarans til ráðstöfunar fyrir Íslenzku óperuna til æfinga innan þeirra marka sem vinnuverndarákvæði í samningum íslenzku óperunnar við söngvaradeild Félags íslenzkra leikara og Félagi íslenzkra hljómlistarmanna frá 4. desember 2000 kveða á u Hins vegar er eftirfarandi tilvísun: Íslenzku óperunnar og Félags íslenzkra leikara/Félags íslenzkra hljómlistarmanna um kaup og kjör lausráðinna söngvara, með þeim frávikum og fyrirvörum sem felast kunna í ofantöldum Í málinu liggur fyrir yfirlit stefnanda sem lagt var fram við upphaf aðalmeðferðar málsins um æfingatíma hennar og æfingaplan stefnda, en stefnandi telur þetta styðja fullyrðingar hen nar um að æfingatími hafi verið um 41 klukkustund umfram það sem kjarasamningur Félags íslenskra hljómlistarmanna (FÍH) og stefnda geri ráð fyrir að sé eðlilegur og endurspegli þá þau laun sem gert er ráð fyrir í þeim samningi. Um þetta er þó ágreiningur í málinu. Fyrir liggur hins vegar að þegar að undir samning aðila var ritað voru æfingar, sem voru samkvæmt fyrirfram ákveðinni æfingaráætlun, langt komnar. Við aðalmeðferð málsins gaf stefnandi aðilaskýrslu. Jafnframt gáfu skýrslu Gunnar Hrafnsson form aður FÍH, Bjarni Daníelsson, fyrrum óperustjóri, Björn Árnason, fyrrum formaður FÍH og Börkur Hrafn Birgisson, sýningarstjóri. 10 Málsástæður og lagarök stefnanda Stefnandi kveðst vera meðlimur í FÍH og því eigi ákvæði samningsins, milli FÍH og stefnda, við stefnanda og samning þann sem hún gerði við stefnda. Þegar ráðningarsamningur aðila hafi verið undirritaður hafi stefnandi staðið í þeirri trú að um réttar greiðslur, þ.e. réttar fjárhæðir, væri að ræða. Við athugun FÍH á greindum samningi hafi komið í ljós að greiðslur voru of lágar. Athugasemdir FÍH hafi lotið að því, í fyrsta lagi að æfingalaun væru of lágt reiknuð, í öðru lagi hafi vantað greiðslu vegna yfirvinnutíma, þ.e. 41 tíma og í þriðja lagi vantað greiðslu vegna 17,48% álags á laun eins og kve ðið sé á um í greindum samningi stefnda við FÍH. Allar tölur sem fram komi í samningnum séu tengdar launavísitölu og hafi FÍH uppfært launatölur í upphafi hvers árs frá gildistöku hans. Stefnandi kveðst miða við uppfærðar tölur þann 1. febrúar 2019. Þegar framangreindur ráðningarsamningur var gerður kveðst stefnanda ekki hafa verið kunnugt um hvaða fjárhæðir hafi verið um að ræða samkvæmt uppfærðum launum í samningi milli stefnda og FÍH. Aftur á móti hafi framkvæmdarstjóri stefnda, Steinunn Birna Ragnarsdó ttir, mátt vita um tilvist samningsins og því hafi henni borið að virða ákvæði hans að öllu leyti, þar á meðal varðandi uppfærðar launagreiðslur. Að uppfærslunni hafi komið fleiri söngvarar og hafi verið gerðir ráðningarsamningar milli þeirra og stefnda . Allir telja þeir sig að sögn stefnanda eiga inni vangoldnar greiðslur hjá stefnda á sömu forsendum og stefnandi. Hafi þeir kosið að bíða með innheimtu þar til niðurstaða liggi fyrir í þessu máli. FÍH mun hafa sent stefnda kröfugerð vegna skuldar stefnda við alla söngvarana, en stefndi hafnað þeim kröfum. Formaður FÍH hafi boðið fram lægri greiðslu til þess að freista þess að ná sáttum, en því verið hafnað af hálfu stefnda. Með vísan til framangreinds sé stefnandi nauðbeygð að höfða mál þetta til að ná fr am rétti sínum. Stefnandi hafnar þeirri meginmálsástæðu stefnda að samningur aðila sé verktakasamningur og þar af leiðandi gildi aðrar reglur um samskipti aðila. Að mati stefnanda skiptir ekki máli hvort um sé að ræða verktakasamning, ráðningarsamning eð a launþegasamning milli stefnda og stefnanda. Í gildi sé samningur milli stefnda og FÍH frá 4. desember 2000, sem ekki hafi verið sagt upp og sé því í fullu gildi. Á mjög skilmerkilegan hátt sé kveðið þar á um skyldur stefnda við ráðningu söngvara. Fram ko mi í grein 1.1 í samningnum að: minnst 8 vikum áður en æfingar hefjast, í því formi sem aðilar koma sér saman um. ÍÓ skal senda 11 FÍL og FÍH lista yfir þá sem haf a verið ráðnir í viðkomandi verkefni og yfirlýsingu um að ekki Óumdeilt sé að stefndi sendi FÍH hvorki lista yfir ráðna söngvara né yfirlýsingu um að ekki yrðu greidd lægri laun en kveðið sé á um í títtnefndum samningi. Þá vilji stefnandi vekja athygli á því að þær launatölur sem fram komi í samningnum séu lágmarkstölur. Þar sem hvorki hafi borist listi né yfirlýsing, hafi FÍH ekki haft tök á að sannreyna hvort umsamin laun milli stefnda og ste fnanda væru rétt. Við athugun FÍH hafi hins vegar komið í ljós að launin hafi verið of lág. Þannig hafi vantað upp á æfingalaun, eftirvinnu og 17,48% álag eins og kveðið sé á um í samningi stefnda og FÍH. Dómkrafa stefnanda sundurliðist þannig: Æ fingalaun, uppfærð 618.184 kr. Álag á æfingalaun 17,48% 107.688 kr. Yfirvinnutímar 41 x kr. 10.056 (með álagi 17,48%) 412.296 kr. Greitt af stefnda (500.000 kr.) Eftirstöðvar 638.168 kr. Til stuðnings dómkröfu sinni vísar stefnandi til meginreglna kröfuréttar og til meginreglna samningalaga nr. 7/1936. Varðandi kröfu stefnanda um málskostnað er vísað ti l XXI kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Málsástæður og lagarök stefnda Stefndi byggir á því að s amningur stefnda og stefnanda sé verksamningur en ekki ráðningarsamningur. Samningur stefnda og stefnanda um hlutverk stefnanda við uppfærslu stef nda á óperunni Brúðkaup Fígarós, dagsettur 28. ágúst 2019, sé þannig verksamningur. Þannig segi meðal annars í samningnum: Þá sé ljóst af tilhögun greiðslna samkvæmt samningnum, að þar sé um verktakagrei ðslur að ræða, en ekki launagreiðslur, enda sé ekki um hefðbundna útborgunardaga að ræða samkvæmt samningnum. Þannig segir til dæmis í samningnum að greiðslur fyrir æfingatímabilið greiðist í tveimur hlutum, í upphafi og við lok æfingatímabils. Þá sé sérs Stefnandi eigi þannig ekki á rétt á frekari greiðslum úr hendi stefnda, enda eigi verktakar ekki rétt til frekari greiðslna úr hendi verkkaupa en þeirra sem samið sé um berum orðum, hvorki launatengdra 12 greiðslna, svo sem orlofsgreiðslna, greiðslna í lífeyrissjóð o.s.frv., né annarra greiðslna. Stefndi mótmælir fullyrðingum stefnanda um annað. Það hefði að mati stefnda stangast á við lög, venjur og eðli máls að gera ráðningars amning, þ.e. samning um launþegasamband, milli stefnda og stefnanda vegna uppfærslunnar, enda hafi verið fyrirhugað að óperan Brúðkaup Fígarós yrði einungis sýnd sex sinnum á vegum stefnda, svo sem fram kemur í samningi um sýninguna, en sýningarnar urðu ní u í heildina vegna mikillar eftirspurnar. Umfang verksins hafi þannig verið mjög takmarkað og fyrirsjáanlegt. Við þær aðstæður hafi ekki komið til greina af hálfu aðila að koma á ráðningarsambandi með tilheyrandi uppsagnarfrestum og öðrum atriðum, sem fylg i ráðningarsambandi og geti bersýnilega ekki átt við í tilvikum sem þessum. Hugmyndir stefnanda um ráðningarsamning séu því bæði rangar og ósamrýmanlegar því samningssambandi sem eðlilegt sé við slíkar uppfærslur. Það sé því alrangt, sem haldið sé fram í stefnu, að samningur aðila hafi verið ráðningarsamningur. Þegar af þeirri ástæðu komi samningur stefnda við FÍL og FÍH ekki til skoðunar í málinu, enda sé þeim samningi samkvæmt efni sínu einungis ætlað að taka til ráðningarsamninga, sbr. til dæmis orðalag 1. gr. hans. ------- Þá kveður stefndi f yrirliggjandi verksamning hafa verið tæmandi um greiðslur til stefnanda og að hann hafi verið efndur. Óháð því hvort verksamningur aðila frá 28. ágúst 2019, teldist verksamningur eða ráðningarsamningur, hafi han n samkvæmt efni sínu verið tæmandi um þær greiðslur, sem stefnda hafi borið að inna af hendi til stefnanda vegna þátttöku stefnanda í uppfærslu stefnda á Brúðkaupi Fígarós. Í samningnum segi þannig: æfingatímabilið kr 500.000 sem greiðist í tveimur hlutum í upphafi og við lok æfingatímabils. Sýningarlaun fyrir hverja sungna sýningu verða kr. 230.000. Laun eru greidd eftir á fyrir sýningar Með framangreindu ákvæði hafi verið áréttað sérstaklega að ekki yrði um aðrar eða frekari greiðslur að ræða til stefnanda en þar hafi verið tilgreindar. Stefndi kveðst hafa innt af hendi allar greiðslur til stefnanda á grundvelli verksamningsins, sbr. framlagðar staðfestingar á millifærslum. Samkvæmt samningnum skyldi stefndi greiða stefnanda 500.000 kr. fyrir æfingatímabilið og 230.000 kr. fyrir hverja sýningu. Sýningar á Brúðkaupi Fígarós 13 hafi orðið níu talsins, þannig að greiðslur fyrir sýningar urðu 9 x 230.000 = 2.070.000 kr. Samtals hafi stefnandi þannig átt rétt á greiðslu á alls 2.570.000 kr. vegna þátttöku sinnar í uppfærslunni. Stefndi hafi þegar greitt stefnanda þá fjárhæð eins og hér segi: Þann 9. september 2019 hafi stefndi greitt stefnanda kr. 250.000 Þann 24. september 2019 hafi stefndi greitt stefnanda kr. 250.000 Þann 1. október 2019 hafi stefndi greitt stefnanda kr. 1.150.000 Þa nn 1. nóvember 2019 hafi stefndi greitt stefnanda kr. 920.000 Samtals kr. 2.570.000 Stefndi bendir á að óumdeilt muni vera í málinu að þær greiðslur, sem stefndi hafi innt af hendi til stefnanda, séu fullar greiðslur á þeim liðum, sem tilgrei ndir séu að framan. Samningur aðila hafi því verið að fullu efndur og fullnaðaruppgjör hans farið fram. Stefnandi geti því ekki átt frekari kröfur á hendur stefnda. Stefndi mótmælir sérstaklega þeim málatilbúnaði stefnanda að hún eigi rétt til fullra grei ðslna á grundvelli samnings aðila, líkt og stefnandi hafi þegar fengið, en eigi að auki rétt til einhverra viðbótargreiðslna á grundvelli samnings stefnda við, FÍL og FÍH. Sá skýringarkostur stefnanda stangist bersýnilega á við framangreint ákvæði í verks amningi aðila sem gerður hafi verið 28. ágúst 2019 þess efnis að þær greiðslur, sem tilgreindar séu í samningnum skyldu Þá stangist sá skýringarkostur stefnanda á að við ákvæði í niðurlagi samningsins þess efnis að kjarasamni ngur milli stefnda, FÍL og FÍH skuli einungis koma til skoðunar varðandi önnur atriði en þau, sem kveðið sé á um í samningnum frá ágúst 2019. Þannig segi í niðurlagi síðastgreinds samnings: efndan kjarasamning milli Íslensku óperunnar og Félags íslenskra leikara/Félags íslenskra hljómlistarmanna um kaup og kjör lausráðinna söngvara, með þeim frávikum og fyrirvörum sem felast kunna í ofantöldum tilvitnuðu orðum hér að framan sé bersýnilega ætlað að taka af allan vafa um það, að ef samningurinn við FÍL og FÍH kæmi yfirleitt til skoðunar, þá skyldi það einungis vera að því er varðaði atriði, sem ekki væri tekið á í samningi stefnanda og stefnda. Þar sem fjallað sé um greiðslur í samningi aðila. og samningurinn við FÍL og FÍH ekki komið til sko ðunar eða haft neina þýðingu að því er varði það atriði, þ.e. greiðslur til stefnanda. 14 Sá skýringarkostur, sem stefnandi tefli fram, stangist á við þann augljósa tilgang aðila við ákvörðun verklauna í samningi aðila frá 28. ágúst 2019, að þau verklaun sky ldu vera tæmandi. Stefndi hefði augljóslega samið með allt öðrum hætti og fjárhæðir verið aðrar í samningnum ef fyrirætlan aðila hefði verið sú að stefnandi ætti einnig rétt á greiðslum samkvæmt öðrum samningi. En slíkt væri bæði ósanngjarnt og órökrétt af hálfu stefnanda. ------- Þá vísar stefndi til stuðnings kröfu sinni til venju og hefða við skýringu samninga aðila, auk tómlætis stefnanda og fleiri atriða. Verktaka stefnanda við síðustu uppfærslur á óperum á vegum stefnda, allt frá árinu 2010, hafi b yggt á sams konar verksamningum og dómsmál þetta lúti að. Stefndi leggur í því sambandi fram samninga og uppgjörsyfirlit vegna þátttöku stefnanda í uppfærslum stefnda á Rigoletto, Töfraflautunni, La Bohéme, Carmen, Ragnheiði, Don Giovanni, Évgeny Onegin og Brothers á árunum 2010 2018. Í þeim verksamningum hafi meðal annars verið kveðið á um að stefnandi skyldi fá greidd væri að ræða, með sama hætti og í samningnu m frá ágúst 2019 sbr. framangreint. Þá sé niðurlag allra samninganna sama efnis og niðurlag þess samnings, þ.e. þar hafi verið vísað til samnings FÍL, FÍH og stefnda með þeim frávikum sem fælust í viðkomandi verksamningum. Umræddir samningar hafi allir ver ið sama efnis og fyrirliggjandi samningur aðila. Stefnandi hafi því þekkt efni samninganna eftir að hafa stuðst við sama samningsformið í áratug. Stefnanda hafi þannig sömuleiðis verið kunnugt um tilvist samnings FÍH, FÍL og stefnda og að sá samningur skyl di ekki gilda nema að takmörkuðu leyti í ljósi verksamninganna við stefnda. Svo sem fram komi í framlögðum skjölun hafi uppgjör stefnda við stefnanda vegna þeirra uppfærslna verið með sama hætti og uppgjör stefnda við stefnanda vegna Brúðkaups Fígarós, þ. e. stefndi hafi greitt stefnanda í öllum tilvikum fast gjald fyrir æfingar og fasta greiðslu fyrir hverja sýningu, en ekkert umfram það. Stefnandi hafi aldrei haft uppi athugasemdir við þær greiðslur eða uppgjör. Stefndi vísar til almennra reglna kröfurétt ar, verktakaréttar og eftir atvikum vinnuréttar um tómlæti í því sambandi, en þær leiði til þess að hugsanlegar kröfur stefnanda séu niður fallnar í ljósi áralangs tómlætis við að hafa þær uppi gagnvart stefnda. Hvað sem öðru líði verði að telja, að með f ramangreindri samningsgerð og ítrekuðum samhljóða uppgjörum á grundvelli samninganna undanfarinn áratug hafi skapast venja milli aðila um skilning aðila, skýringu og efndir samninganna, sem stefnandi geti ekki einhliða vikið frá. Stefnandi hafi þannig ítre kað viðurkennt í verki hvernig skilja beri samninga aðila og auk þess gefið stefnda réttmætar væntingar um réttarstöðu aðila á grundvelli allra tilvísaðra samninga. 15 ------- Stefndi vísar til þess að greiðslur hans til stefnanda á grundvelli samningsins sem undirritaður var 28. ágúst 2019 hafi verið hærri en stefnanda hefði borið á grundvelli samnings stefnda við FÍL og FÍH. Stefnandi geti ekki bæði sleppt og haldið. Ef samningur FÍH, FÍL og stefnda hefði gilt einn um greiðslur stefnda til stefnanda veg na æfinga og sýninga í uppfærslu stefnda á Brúðkaupi Fígarós, hefðu greiðslur stefnda til stefnanda verið eins og hér segi: Samkvæmt taxta samnings FÍH og stefnda, ef hann hefði gilt einn, hefði greiðsla fyrir æfingatímann í stóru hlutverki verið 618.184 k r. en ofan á það hefðu lagst 17,42% í launatengd gjöld (618.184 x 1,1742 = 725.871) og fyrir hverja sýningu hefðu þá greiðst 111.262 kr. x 1,1742 = 130.643 kr. Fyrir níu sýningar hefði stefnandi því fengið greiddar 1.174.794 kr. Greiðslur stefnda til stef nanda hefðu þannig verið 1.900.665 kr. á grundvelli samnings FÍH og FÍL í stað 2.570.000 kr. sem stefnandi fékk greiddar á grundvelli samnings aðila. Stefndi byggir á því að samningur stefnanda og stefnda hefði vitaskuld verið allt annars efnis og umsamda r fjárhæðir lægri ef ætlun aðila hefði verið sú að stefnandi ætti rétt til viðbótargreiðslna á grundvelli samnings FÍH, FÍL og stefnda. Sú hafi hins vegar ekki verið raunin. Það væri því bersýnilega ósanngjarnt ef stefnandi gæti haft uppi kröfur um það sem honum reyndist hagfelldast úr báðum samningum. Stefndi mótmælir því alfarið að honum hafi borið að senda FÍH afrit af samningi aðila. Hefði stefnandi talið þörf á því af einhverjum ástæðum að FÍH færi yfir samninginn hefði henni verið í lófa lagið að ósk a sjálf eftir slíkum yfirlestri. ------- Stefndi mótmælir sérstaklega kröfu stefnanda um greiðslu dráttarvaxta, en krafa stefnanda sé með öllu órökstudd og umkrafinn upphafsdagur dráttarvaxta óútskýrður. Í öllu falli telji stefndi ósanngjarnt í ljósi málavaxta að upphafsdagur dráttarvaxta verði fyrr en við dómsuppsögu. ------- Vegna krafna stefnanda og málsástæðna vísar stefndi til þess að bæði stefndi og stefnandi hafi notið samningsfrelsis við gerð fyrirliggjandi samnings um þátttöku stefnanda í up pfærslu á óperunni Brúðkaupi Fígarós líkt og áður. Samkvæmt almennum reglum samningaréttar og kröfuréttar beri sá, sem reisi kröfur á grundvelli samnings, sönnunarbyrðina fyrir tilvist, efni og réttaráhrifum samnings. Stefnandi hafi ekki fullnægt 16 þeirri sönnunarbyrði. Þvert á móti hafi stefndi sýnt fram á að sá skýringarkostur, sem stefnandi byggi á, sé í andstöðu við orðalag fyrirliggjandi samninga, eðli máls og áralanga venju í lögskiptum aðila. Þá byggi stefndi á almennum skýringar - og túlkunarreglum samningaréttar, meðal annars þeirri grundvallarreglu að við ákvörðun inntaks samninga skuli beita almennri orðskýringu og túlka þá samkvæmt orðanna hljóðan. Þá byggi stefndi á venjum og hefðum við framkvæmd fyrri samninga stefnanda og stefnda, en sá skilni ngur og sú framkvæmd hafi bindandi áhrif í samningssambandi aðila samkvæmt almennum reglum samningaréttar. Stefndi byggi auk þess á almennum tillits - og trúnaðarskyldum sem stefnandi beri gagnvart stefnda í gagnkvæmu samningssambandi, þar sem ákvæði samnin ga aðila hafa verið efnislega samhljóða í um áratug. Í öllu falli hafi langvarandi venja við skýringu fyrri, samhljóða samninga aðila þau áhrif að stefnandi beri alfarið sönnunarbyrðina fyrir því að fyrirætlan aðila hafi verið sú að víkja skyndilega frá þe irri framkvæmd, sem hafði verið á samningagerð og uppgjörum þeirra í milli undanfarinn áratug. Stefndi byggir á því að stefnandi eigi ekki aðild að hugsanlegri kröfu um greiðslu í lífeyrissjóð. Málskostnaðarkrafa stefnda eigi sér stoð í 129. og 130. gr. l aga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Auk þess vísi stefndi til laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt, meðal annars 3. mgr. 2. gr. og 12. gr. laganna. Niðurstaða Nokkur umfjöllun hefur verið í íslenskum rétti um það hvenær einstaklingur teljist vera verkta ki í verki, vinnu eða þjónustu sem hann tekur að sér og hvenær hann teljist vera launþegi, þ.e. hvenær sé hægt að tala um ráðningarsamning og hvenær verksamning. Á þetta við bæði umfjöllun fræðimanna en einnig úrlausnir dómstóla. Ekki verður gerður ágreini ngur um að staða einstaklings getur verið mjög ólík þegar kemur að réttindum og skyldum eftir því hvers eðlis starfssamband er sbr. framangreint. Til að samningur teljist verktakasamningur en ekki launþegasamningur hefur verið horft til nokkurra meginatrið a en niðurstaða verður jafnan byggð á heildstæðu mati, þ.e. ef einhver ágreiningur verður gerður um þetta á annað borð. Miðað við gögn málsins og málatilbúnað aðila verður því slegið föstu að stefnandi hafi ráðið sig til starfa sem söngvari í hlutverk Sús önnu í óperunni Brúðkaup Fígarós með samningi 28. ágúst 2019 sem verktaki. Samkvæmt samningi aðila skyldi stefnanda þannig greidd verktakalaun. Greiðslur voru fastákveðnar fyrir ákveðin verk eftir í raun framvindu, þ.e. annars vegar fyrir æfingatímabil og hins vegar fyrir hverja sýningu, en ekki var vitað nákvæmlega hversu margar sýningar yrðu á uppfærslunni eins og kannski jafnan er, og daglegur vinnutími var ekki skilgreindur til samræmis við það sem gerist og gengur í ráðningarsambandi launþega. Ekki va r samið um sérstaka gjalddaga á launum eða fastar og eftir atvikum skilgreindar aukagreiðslur fyrir fyrir fram ákveðin tímabil eða fyrir óskilgreint tímabil, eða tilgreindur sérstakur uppsagnarfrestur í samningssambandinu. Þá verður ekki séð að samið hafi verið 17 sérstaklega um orlofsgreiðslur, framlög til lífeyrissjóðs eða aðrar launatengdar greiðslur, en stefnandi telur þó að leiða megi skyldu til slíkra greiðslna af tilvísun í samningi aðila til kjarasamnings FÍH og stefnda. Stefnandi kannaðist enda við að hún hafi aldrei fengið slíkar greiðslur frá stefnda vegna fyrri uppfærslna. Þá liggur fyrir að stefnandi gekk út frá því, eins og hún staðfesti í framburði sínum fyrir dómi, í skilum sínum til skattyfirvalda að um verktakalaun hafi verið að ræða. Greiðslu r hafi þannig runnið alfarið sem verktakalaun til félags í hennar eigu sem síðan eftir atvikum greiddi henni persónulega laun. Stefnandi hafi þannig verið launþegi hjá því félagi en ekki hjá stefnda, þegar hún æfði fyrir og söng hlutverk Súsönnu, ekki frem ur en í fyrri uppfærslum. Fleiri atriði hafa almennt verið týnd til þegar meta á eðli samningssambands og þar með hver réttarstaða samningsaðila er hverju sinni, þ.e. ef ágreiningur verður um slíkt. Niðurstaðan ræðst oftar en ekki, ef um vafa er að ræða sbr. framangreint, af heildarmati á aðstæðum og þá ekki síður framkvæmd samnings. Eins og að framan greinir verður því slegið föstu að hér hafi verið um verktakasamning að ræða og á það einnig við um fyrri samninga aðila vegna, eftir því sem best verður séð, algjörlega sambærilegra verka, þ.e. framlags stefnanda sem óperusöngvara við uppsetningu stefnda á óperusýningum og gagngjalds fyrir það framlag. Þótt dómurinn telji rétt að fjalla stuttlega um framangreint verður ekki hjá því komist að líta svo á að stefnandi hafi, miðað við málatilbúnað hennar, í raun sjálf litið svo á að um verktakasamning hafi verið að ræða. Hins vegar sé samningurinn þess eðlis að horfa verði til kjarasamnings FÍH og stefnda ef leitt verður í ljós að stefnanda beri betri kjör sam kvæmt honum í einstökum atriðum heldur en hún sannanlega naut samkvæmt skriflegum samningi aðila. Einnig að það skipti í raun ekki máli almennt séð en einnig með skírskotun til þeirra samninga sem til skoðunar koma, hvort litið sé svo á að um verk - eða ráð ningarsamning sé að ræða, en samningsformið skipti þar ekki máli. Fallast verður á með stefnda að með þessu byggi stefnandi á því að hún geti í grunninn samið um hvaða greiðslur sem er við stefnda með verktakasamningi líkt og hún gerði en þrátt fyrir það einnig gert kröfur um viðbótargreiðslur frá stefnda með skírskotun til kjarasamningsins þar sem hann í vissum tilvikum tryggi stefnanda hærri greiðslur, en slíkt geti aldrei gengið, að mati stefnda. Við úrlausn á því hvort slíkur málatilbúnaður stefnanda standist, verður ekki fram hjá því litið að miðað við gögn málsins fékk stefnandi í heild hærri greiðslur samtals fyrir æfingar og sýningar á verkinu samkvæmt beinum ákvæðum samningsins heldur en hún hefði getað vænst ef greiðslur hefðu einungis tekið mið af tilvísuðum kjarasamningi eins og rakið er í greinargerð stefnda og ekki verður séð að hafi verið hnekkt. Jafnframt verður að halda því til haga að greiðslur samkvæmt verktakasamningum eru jafnan tæmandi taldar, eftir atvikum miðað við fyrirfram ákveðnar forsendur sem eru þá tilgreindar með afdráttarlausum hætti. Meginreglan er þá sú að ekki komi til frekari greiðslna á grundvelli þess verks sem samið er um. 18 Dómurinn telur, eins og umhverfinu er að framan lýst, að stefnandi hafi frjálsar hendur þegar kem ur að því að semja um kaup og kjör sín í samningum við íslensku óperuna. Ekki verður betur séð en að stefndi líti enda einnig svo á. Því stendur ekkert í vegi fyrir því að stefnandi geti samið um betri kjör heldur en kjarasamningur færir henni, sem jafnan eru lágmarkskjör samkvæmt meginreglum vinnuréttar. Þetta samningsfrelsi leiðir, að mati dómsins, einnig til þess að aðilar gætu samið svo um að kjarasamningur FÍH og stefnda gilti alls ekki um samningssamband aðila. Á hinn bóginn verður að líta svo á að í framangreindu frelsi felist einnig án nokkurs vafa réttur til að vísa um tiltekin atriði til annarra viðmiða, þ.e. utan samnings aðila og þá þar með talið ákvæða framangreinds kjarasamnings eins og raunin er. Þar verður litið til ákvæðis í samningi aðil þar sem segir m.a. að tími söngvarans sé til ráðstöfunar fyrir íslensku óperuna innan þeirra marka sem vinnuverndarákvæði kjarasamningsins kveða á um. Jafnframt er í lokamálsgrein samningsins ák væði sem ekki verður skilið öðruvísi en svo að kjarasamningurinn skuli gilda með þeim frávikum og fyrirvörum sem felast kunna í samningi aðila. Vinnuverndarákvæði það sem vísað er til í samningi aðila hlýtur samkvæmt orðanna hljóðan a.m.k. að skírskota t il ákvæða í kjarasamningnum, þ.e. þeirra sem kveða á um hámarksæfingatíma í viku, sem samkvæmt kjarasamningi er 24 klukkustundir. Æfingar skulu vera sex daga í viku á tímabilinu frá klukkan níu að morgni til ellefu á kvöldin. Nánari ákvæði eru í kjarasamni ngnum um æfingatíma og mögulegar breytingar á þeim, sem og ákvæði um hlé á æfingum, sem ekki er ástæða til að rekja hér. Aukið æfingaálag leiðir þó í grunninn til aukinna greiðslna samkvæmt kjarasamningnum. Í þessu sambandi athugist þó, sbr. síðar, að stef nandi hefur upplýst að hún hafi við gerð samnings aðila ekki haft í huga nákvæm atriði kjarasamningsins, enda m.a. byggt á því að forsvarsmanni stefnda hafi átt að vera kunnugt um ákvæði samningsins og borið að gæta þess að hann væri virtur. Við skýringu á þessu ákvæði er óhjákvæmilegt að líta til samningssambandsins í heild. Ekki verður þannig fallist á að tilvísun sem þessi beri það í sér að hvaða ákvæði sem er, í frjálsum samningi aðila líkt og aðilar þessa máls gerðu, verði ætíð skýrt svo að það gildi ekki, eða önnur atriði í samningssambandinu, ef hægt er að finna ákvæði í kjarasamningi sem kveði á um betri rétt. Slíka tilvísun verður að skýra í samhengi. Við heildarskoðun á samningssambandinu verður þá fyrst litið til þess að því hefur þegar verið s legið föstu að samningur aðila er verktakasamningur en ekki launasamningur og samband aðila samband verktaka og verkkaupa en ekki launþega og atvinnuveitanda. Þá verður að líta til þess að í meginatriðum hafi aðilar kosið að semja um önnur kjör en um ræðir í tilvísuðum kjarasamningi. Jafnframt verður að líta til þess að í kafla um skuldbindingar stefnda, sem fjalla reyndar einvörðungu um greiðslur, er sérstaklega tekið fram án nokkurs fyrirvara, að greiðslur samkvæmt samningnum séu þar endanlega og 19 tæmandi taldar. Þá verður einnig að skoðast að í stefnu málsins segir að þegar ráðningarsamningur stefnanda hafi verið undirritaður hafi hún verið í þeirri trú að greiðslur samkvæmt samningnum hafi verið réttar og að ekki hafi komið í ljós fyrr en við athugun FÍH á samningnum að þær hafi verið of lágar. Af þessu, sem og öðrum atvikum og gögnum málsins, verður ekki annað ráðið en að þegar samningur aðila var undirritaður 28. ágúst 2019, hafi stefnandi ekki haft sérstaklega í huga framangreind ákvæði kjarasamningsins , enda hefur hún haldið því fram að henni hafi ekki verið kunnugt um ákvæði hans. Einnig athugast að ekki verður betur séð en að þegar samningur aðila var undirritaður hafi æfingatímabil vegna uppfærslunnar verið langt komið en samkvæmt gögnum málsins hófu st æfingar 29. júlí 2019 og frumsýning var 7. september 2019 og æfingar að því er virðist, ekki miklar síðustu vikuna þar á undan. Dómurinn telur, með vísan til þess að því hefur verið slegið föstu að samningur aðila er verktakasamningur en ekki launþega samningur, að þá komi ekki til álita með vísan til nokkuð afdráttarlausra meginreglna sem taldar eru gilda um slíka samninga, að reikna ofan á greiðslur samkvæmt samningnum eða greiðslur sem leiða má hugsanlega af samningnum, launatengdar greiðslur, s.s. o rlofsgreiðslur, félagsgjöld eða lífeyrissjóðsiðgjöld, þ.e. sem endurspeglast í kröfum stefnanda um 17,48 % álag á greiðslur.. Að mati dómsins kemur, vegna þeirra sjónarmiða sem að framan eru rakin, ekki heldur til álita að áhrifa ákvæðis um greiðslur fyri r æfingatímabil í samningi aðila, sem umsamdar voru 500.000 kr. og hafa þegar verið greiddar, verði hnikað og það verði því að teljast skuldbindandi fyrir aðila og endanlegt. Þar verður eðli máls samkvæmt horft til þess að heildargreiðslur vegna framlags s tefnanda voru hærri en henni hefði borið vegna uppfærslunnar og kjarasamningurinn hefði tryggt henni ef um laun eða greiðslur samkvæmt honum hefði verið að ræða. Til viðbótar þessu verður litið til þess að engin bein tenging var í samningi aðila varðandi þ essa fjárhæð við lengd æfingatíma, hvorki í mánuðum, né vikum eða klukkustundum. Um þessa föstu greiðslu sagði aukinheldur í samningi aðila að hún væri tæmandi og endanleg. Þegar af þessari ástæðu verður því þannig hafnað að stefnda hafi borið að greiða stefnanda 618.184 krónur í æfingalaun auk 17,48% álags, sem er lágmarksgjald í einn mánuð samkvæmt kjarasamningi, í stað 500.000 króna greiðslu sem þegar hefur verið innt af hendi. Eftir stendur þá krafa stefnanda um greiðslu á meintum vangoldnum greiðslu m fyrir yfirvinnu sem stefnandi kveður hafa numið 41 klukkustund á tímabilinu. Ekki voru í upphafi lögð fram sundurliðuð gögn um þessa aukatíma. Síðar framlögð gögn gætu að ósekju einnig verið skýrari um þetta. Af þeim verður þó ráðið, að því er virðist, a ð meintir yfirvinnutímar umfram ákvæði kjarasamnings, gætu við undirritun samnings aðila hafa verið, samkvæmt samantekt stefnanda, um 28 talsins. Jafnframt virðist sem að síðustu vikuna sem stefnandi miðar við, hafi æfingartíminn verið 4 tímum styttri en h efði getað verið samkvæmt kjarasamningi. Eftir stendur þá að við gerð samnings aðila áttu eftir að falla til um níu tímar þar sem æft var umfram það sem kveðið er á um í kjarasamningi. Til viðbótar reyndar kemur hér 20 miðað við framburð sýningarstjóra umrædd rar sýningar að einhver áherslumunur hafi verið á því hvað teldist til æfingatíma og hvað ekki, en hann kvaðst ekki hafa getað staðreynt nákvæmlega hversu margir æfingatímar hafi verið þegar upp var staðið og þá hjá hverjum og einum listamanni sem tók þátt í uppfærslunni. Þótt þetta skipti ekki meginmáli við úrlausn ágreinings aðila kemur það til skoðunar við heildarmat á því hvort stefnanda beri greiðslur vegna aukatíma. Aðalatriðið er, eins og margoft hefur komið fram, að aðilar gerðu með sér verksamnin g. Í þeim samningi var sannanlega samið um meginatriði í samningssambandinu, þ.e. framlag stefnanda og endurgjald stefnda, sem ekki getur verið ágreiningur um að hafi miðast við það verkefni sem við blasti. Þegar samningurinn var gerður, eða í það minnsta frá honum gengið, var sá hluti sem hér er sérstaklega fjallað um þegar kominn til. Á þeim tíma hafði þannig framlag stefnanda vegna æfinga að mestu leyti verið innt af hendi og greiðslur fyrir það verið ákveðnar. Hér skiptir einnig máli að áður en æfingart ímabil hófst lá fyrir nákvæm áætlun um tilhögun æfinga sem stefnandi hafði kynnt sér strax í júní 2019. Jafnframt að þeir aðilar sem að komu, þar með talin stefnandi, hafi gert sér grein fyrir því að æfingatímabil væri óvenju stutt og stíft og það gæti þes s vegna orðið nokkuð strembið. Gera verður þá kröfu að undir þeim kringumstæðum, og í ljósi þess að aðilar höfðu um langt árabil, eða frá 2010, líkast til í átta öðrum uppfærslum, samið með svo til nákvæmlega sama hætti um hliðstæð verkefni, hefði þurft að tilgreina mun nákvæmar með hvaða hætti aukagreiðslur á grundvelli þessa verksamnings sem aðilar gerðu, skyldu vera vegna hugsanlegs viðbótarframlags stefnanda, þ.e. þá í raun aukaverk í skilningi verktakaréttar. Stefnandi hefur ekki gert tilraun til að hn ekkja því að þessi háttur hafi raunverulega verið hafður á áður, enda bera gögn málsins það skýrt með sér. Ósannað er jafnframt með öllu að stefnandi hafi eftir fyrri uppfærslur gert kröfur eftir á, um frekari greiðslur og ekki fengið, eða að slíkar kröfur hafi þá byggst á meintum vanhöldum samkvæmt títtnefndum kjarasamningi. Þrátt fyrir tilvísun í samningi aðila til kjarasamningsins verður að telja að til að stefnandi geti byggt rétt sinn á kjarasamningum í þessum efnum hefði tilgreining í meginsamningi aðila þurft að vera mun skýrari og nákvæmari um það hvort og þá hvenær ákv æði kjarasamningsins skyldu gilda og þá með hvaða hætti. Hér skal áréttað sem að framan greinir að tilvísun samningsaðila til kjarasamningsins byggist á vali þeirra sjálfra en ekki skyldu. Beiting kjarasamningsins kemur því einungis til greina að því leyti sem beinlínis verður ráðið af samningi aðila og getur ekki fellt úr gildi eða gengið framar þeim ákvæðum sem í honum voru eða, skyndilega þarna, hnikað til rótgrónum venjum í samningum aðila. Það er því niðurstaða dómsins að stefnandi hafi ekki getað ha ft réttmætar væntingar til þess að fyrir æfingatímabil hennar umrætt sinn skyldi koma til viðbótargreiðslna, andspænis þeim venjum sem skapast höfðu í samningum aðila um árabil í um 20 uppfærslum miðað við framburð stefnanda. Virðist enda svo að slíkar væn tingar hafi hún ekki haft eða kröfur gert fyrr en að æfingum og sýningum á verkinu var lokið. Málsástæður sem byggja á áhrifum þess að stefndi hafi ekki sent samning aðila til FÍH verða ekki taldar skipta sköpum við úrlausn málsins. 21 Samkvæmt heildstæðu mati verður því kröfum stefnanda í máli þessu hafnað og stefndi sýknaður af kröfum stefnanda. Eftir atvikum, og með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991, verður hvor aðila látinn bera sinn málskostnað. Málið fluttu fyrir dómi , fyrir hönd stefnanda, Brynjólfur Eyvindsson lögmaður og, fyrir hönd stefnda, Viðar Lúðvíksson lögmaður. Dóminn kveður upp Lárentsínus Kristjánsson héraðsdómari. Dómsorð Stefndi, Íslenska óperan, skal sýkn af kröfum stefnanda, Þóru Einarsdóttur. Máls kostnaður fellur niður.