LANDSRÉTTUR Dómur föstudaginn 14. febrúar 2020. Mál nr. 862/2018 : Ákæruvaldið (Stefanía G. Sæmundsdóttir saksóknari ) gegn X (Björgvin Jónsson lögmaður) ( Einar Gautur Steingrímsson réttargæslumaður ) Lykilorð Kynferðisbrot. Nauðgun. Hlutdeild. Sýkna. Útdráttur X var ákærð fyrir nánar tilgreinda hlutdeild í kynferðisbroti Y gegn A samkvæmt 1. og 2. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Y lést undir rekstri málsins fyrir héraðsdómi og var mál ákæruvaldsins á hendur honum í kjölfarið fellt ni ður. Með dómi Landsréttar var bæði talið ósannað að X hefði gefið A töflu sem leitt hefði til þess að hún hefði orðið mjög sljóvguð og að X hefði fróað sér á meðan Y hefði haft samfarir við A. Þá var í verknaðarlýsingu ákæru tilgreint að X hefði horft á me ðan Y hefði brotið gegn A. Í dómi Landsréttar var skírskotað til þess að svo að sakfellt yrði fyrir slíkt athafnaleysi sem hlutdeild í nauðgunarbroti yrði að lágmarki að liggja fyrir að X hefði áður átt virkan þátt í að koma A í þá stöðu að Y hefði getað b rotið gegn henni. Hjá lögreglu og fyrir dómi hefði A borið um að Y, en ekki X, hefði haft samband við sig, boðið sér heim og látið aka sér þangað. Því yrði X ekki sakfelld fyrir hlutdeild í nauðgunarbroti á grundvelli þess athafnaleysis að hafa horft á sam skipti Y og A. Var X því sýknuð af sakargiftum og einkaréttarkröfu A vísað frá héraðsdómi . Dómur Landsréttar Mál þetta dæma Oddný Mjöll Arnardóttir landsréttardómari, Hjörtur O. Aðalsteinsson, settur landsréttardómari, og Eggert Óskarsson, fyrrverandi hé raðsdómari. Málsmeðferð og dómkröfur aðila 1 Ríkissaksóknari skaut málinu til Landsréttar 5. nóvember 2018 í samræmi við yfirlýsingu ákærðu um áfrýjun. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Vestfjarða 10. október 2018 í málinu nr. S - /2018 . 2 Ákæruvaldið krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms að því er varðar sakfellingu ákærðu en fellur frá þeirri verknaðarlýsingu í ákæru að ákærða hafi veitt meðákærða 2 liðsinni í verki með því að láta brotaþola reykja kannabisefni. Jafnframt er þess krafist a ð refsing ákærðu verði þyngd. 3 Ákærða krefst aðallega sýknu af kröfum ákæruvaldsins en til vara að refsing verði milduð og hún ákvörðuð skilorðsbundin. Þá krefst ákærða þess aðallega að einkaréttarkröfu brotaþola verði vísað frá dómi en til vara að fjárhæð þeirrar kröfu verði lækkuð. 4 B rotaþoli, A , krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms að því er varðar einkaréttarkröfu hennar. 5 Ákærða gaf viðbótarskýrslu við aðalmeðferð málsins fyrir Landsrétti og þá var einnig spiluð upptaka af framburði brotaþola fyrir héraðsdómi. Niðurstaða 6 Í 1. lið ákæru í máli þessu er Y gefin að sök nauðgun með því að hafa látið brotaþola hafa við sig munnmök, stungið fingri inn í leggöng hennar og haft við hana samræði um leggöng. Er ákærði ta linn hafa notfært sér yfirburða stöðu sína og aðstöðumun gagnvart brotaþo la sem sé þroskahömluð og að hún hafi verið ein og mátt sín lítils gegn honum og ákærðu í lokuðu herbergi, undir áhrifum lyfja og/eða vímuefna, lömuð af hræðslu og fjarri öðrum á ókunnugum stað. 7 Í 2. lið ákærunnar er ákærðu gefin að sök hlutdeild í nauðgu n samkvæmt 1. lið ákærunnar með því að hafa veitt meðákærða Y liðsinni í verki með því að gefa brotaþola óþekkta töflu sem brotaþoli kvaðst hafa orðið mjög sljóvguð eftir, legið við hlið meðákærða og brotaþola og horft á og fróað sér á meðan meðákærði brau t gegn brotaþola. 8 Við þingfestingu málsins í héraðsdómi 27. mars 2018 neitaði ákærði Y sök, en hann lést apríl sama ár og var mál ákæruvaldsins á hendur honum fellt niður samkvæmt heimild í a - lið 1. mgr. 170. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. 9 Brot aþoli lýsti því fyrir héraðsdómi að ákærða hefði gefið henni e - pillu rétt eftir að hún hefði verið komin upp í rúm til ákærðu og meðákærða og hefði hana farið að svima, ekkert séð voða mikið og séð bara svart. Hún lýsti töflunni þannig að hún hefði ver var brotaþola sýnd mynd af 100 mg Seroquel töflu og þá staðfesti hún að ákærða hefði gefið henni slíka töflu. Meðal gagna málsins eru upplýsingar um lyfið Seroquel og þar kemur fram að um sé að ræð a lyfseðilsskylt sefandi lyf sem innihal di virka efnið quetíapín og sé notað til að meðhöndla geðklofa. Það sé óvenjulegt sefandi lyf og fylgi notkun þess vægar hreyfitruflanir sem líkist einkennum parkinsonsveiki og ósjálfráðra hreyfinga. Þá segir að verk un lyfsins komi fram innan viku og sé verkunartími allt að 12 klukkustundir. 10 Með hliðsjón af hinum misvísandi framburði brotaþola að þessu leyti verður að telja ósannað að ákærð a hafi gefið brotaþola einhverja þá töflu sem hafi leitt til þess að hún 3 hafi o rðið mjög sljóvguð eftir. Þá hefur ákærða neitað því að hafa fróað sér á meðan meðákærði hafði samfarir við brotaþola, en brotaþoli er ein til frásagnar um það. Gegn neitun ákærðu verður að telja þetta atriði ákærunnar ósannað. 11 Samkvæmt framangreindu kemu r einungis til skoðunar í máli þessu hvort ákærða hafi gerst sek um hlutdeild í nauðgun samkvæmt 1. lið ákærunnar með því að hafa horft á meðan meðákærði braut gegn brotaþola eins og komist er að orði í ákærunni. 12 Samkvæmt 22. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 skal hver sá maður, sem með liðsinni í orði eða verki, fortölum, hvatningum eða á annan hátt á þátt í því, að brot samkvæmt lögunum er framið, sæta þeirri refsingu sem við brotinu er lögð. Til að refsiábyrgð verði lögð á ákærðu fyrir hlutdeild í n auðgun samkvæmt verknaðarlýsingu 1. töluliðar ákæru verður ákæruvaldið því bæði að færa sönnur að því að sú háttsemi sem þar er lýst hafi farið fram og að ákærða hafi veitt liðsinni til hennar í orði eða verki. Eins og áður greinir stendur það eitt eftir a f verknaðarlýsingu 2. töluliðar ákæru í máli þessu að ákærða hafi horft á meðan meðákærði braut gegn brotaþola. Til að sakfellt verði fyrir slíkt athafnaleysi sem hlutdeild í nauðgunarbroti verður að lágmarki að liggja fyrir að ákærða hafi áður átt virkan þátt í því að koma brotaþola í þá stöðu að meðákærði gat brotið gegn henni. Hjá lögreglu og fyrir dómi bar brotaþoli aftur á móti að það hefði verið meðákærði, en ekki ákærða, sem hefði haft samband við sig, boðið sér heim og látið aka sér þangað. Verður á kærða því ekki sakfelld fyrir hlutdeild í nauðgunarbroti á grundvelli þess athafnaleysis að hafa horft á samskipti meðákærða og brotaþola. 13 Með hliðsjón af þe ssum úrslitum og með vísan til 2. mgr. 176. gr. laga nr. 88/2008 ber að vísa einkaréttarkröfu brota þola frá dómi. 14 Þá ber með vísan til 2. mgr. 235. gr. sömu laga að fella sakarkostnað eins og hann var ákveðinn í héraðsdómi á ríkissjóð. 15 Allur áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjand a ákærðu og þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola , sem ákveðin eru að meðtöldu m virðisaukaskatti eins og nánar greinir í dómsorði . Dómsorð: Ákærða, X , er sýkn af kröfum ákæruvaldsins. Einkaréttarkröfu A er vísað frá héraðsdómi. Sakarkostnaður eins og hann var ákveðinn í héraði greiðist úr ríkissjóði. Áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærðu, Björgvins Jónssonar lögmanns, 1.000.000 króna, og þóknun skipaðs réttargæslumanns brotaþola, Einars Gauts Steingr ímsso nar lögmanns, 300.000 kr ónur . 4 Dómur Héraðsdóms Vestfjarða 10. október 2018 I Mál þetta, sem dómtekið var 14. september 2018 að loknum munnlegum málflutningi, er höfðað með fyrir eftirgreind brot að kvöldi 2016, á 1. Gegn ákærða Y fyrir nauðgun, með því að hafa látið A hafa við sig munnmök, stungið fingri inn í leggöng hennar og haft við hana samræði um leggöng en ákærði notfærði sér yfirburða stöðu sína og aðstöðumun gagnvart A sem er þroskahömluð og að hún var ein og mátti sín lítils gegn honum og meðákærðu X í lokuðu herbergi, undir áhrifum lyfja og/eða vímuefna, lömuð af hræðslu o g fjarri öðrum á ókunnugum stað. 2. Gegn ákærðu X fyrir hlutdeild í nauðgun samkvæmt 1. ákærulið, með því að hafa veitt meðákærða Y liðsinni í verki með því að gefa A óþekkta töflu og láta hana reykja kannabisefni sem A kveðst hafa orðið mjög sljóvguð eftir , legið við hlið meðákærða og A og horft á og fróað sér á meðan meðákærði braut gegn A. Telst brot samkvæmt 1. ákærulið varða við 1. og 2. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 3. gr. laga nr. 61/2007, en brot samkvæmt 2. ákærulið telst varða við sömu ákvæði, sbr. 1. mgr. 22. gr. almennra hegningarlaga. Þess er krafist að ákærðu verði dæmd til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar. Einkaréttarkröfur: 1. Á hendur ákærða Y er gerð krafa um að hann greiði henni miskabætur að fjárhæð kr. 2.000.000, auk vaxta samkvæmt 8. gr. laga um vexti og verð tryggingu nr. 38/2001 frá 2016 þar til mánuður er liðinn frá birtingu skaðabótakröfu, en með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 9. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags. Einnig er þess krafist að ákærða verði gert að greiða þóknun vegna réttargæslu að mati dómsins eða samkvæ mt síðar framlögðum málskostnaðarreikningi, að viðbættum virðisaukaskatti á réttargæsluþóknun. 2. Á hendur ákærðu X er gerð krafa um að hún greiði henni miskabætur að fjárhæð kr. 1.000.000, auk vaxta samkvæmt 8. gr. laga um vexti og verð tryggingu nr. 38/2001 frá 2016 þar til mánuður er liðinn frá birtingu skaðabótakröfu, en með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 9. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags. Einnig er þess krafist að ákærðu verði gert að greiða þóknun vegna réttargæs lu að mati dómsins eða samkvæmt síðar framlögðum II Ákærðu mættu bæði við þingfestingu málsins, 28. mars 2018, neituðu sök og höfnuðu bótakröfu. Í því sama þinghaldi var að beiðn i héraðssaksóknara dómkvaddur matsmaður til þess að leggja mat á þroska brotaþola, og hvort brotaþoli ætti erfitt með að lesa í félagslegar aðstæður og setja mörk varðandi óviðeigandi samskipti. Var G sálfræðingur dómkvaddur til þess verkefnis og skyldi ha nn skila mati sínu eigi síðar en þann 15. maí 2018. Þá var m ál nr. S - /2018, sem var höfðað á hendur ákærða Y, með ákæru útgefinni 21. febrúar 2018, sameinað þessu máli, sbr. heimild í 1. mgr. 169. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. 5 Ákærði Y lést samkvæmt heimild a - liðar 1. mgr. 170 gr. laga um meðferð sakamála nr. 88/2008. III Ákæruvaldið gerir þær kröfur sem í ákæru greinir á hendur ákærðu X. Af hálfu brotaþola eru gerð ar sömu kröfur og í greinargerð gagnvart ákærðu auk þess sem brotaþoli áskildi sér rétt til að hafa uppi bótakröfu gegn dánarbúi ákærða Y. Ákærða neitar sök. Ákærða krefst aðallega sýknu af öllum kröfum ákæruvaldsins og að bótarkröfu verði vísað frá dómi . Til vara gerir ákærða kröfu um vægustu refsingu er lög leyfa auk lækkunar bótakröfu. Þá gerir ákærða kröfu um að málskostnaður verði greiddur úr ríkissjóði. IV á meintu kynferðislegu ofbeldi gagnvart brotaþola, A. Samkvæmt því sem þar greinir kom brotaþoli ásamt móður sinni í viðtal fyrr þann sama dag eftir að móðir brotaþola hafði frétt frá þriðja aðila að brotaþola á frásögn brotaþola af því að ákærði Y heitinn hefði haft samband við sig gegnum samskiptaforritin Snapchat og Messenger í september 2016. Brotaþoli hefði ekki þekkt manninn og ekki hitt hann áður, en þekkti hins vegar kærustu hans, X, frá því að hún passa ði börn hennar fyrir einhverjum árum. Í bréfinu er nánar greint frá lýsingum brotaþola á atvikum þann 2016, tekið á móti henni, látið hana reykja gras og gefið henni pillu. Brotaþoli hefði ekki getað neitað, verið hrædd og óttast hvað myndi gerast ef hún afþakkaði. Í framhaldi af því hefði ákærði Y heitinn sagt brotaþola að afklæðast og átt við hana mök. Eftir það hafi brotaþoli viljað fara heim. Ákærði Y heitinn hafi ekki viljað það en ákærða X útvegað brotaþola far til síns heima. Þá segir og að brotaþoli hafi sagt að hún hefði ekki greint frá þessu af ótta við að móðir hennar yrði reið og einnig að brotaþoli hafi verið hrædd við Y heitinn. Í bréfinu e r frá því greint að móðir brotaþola hafi sagt að ákærða X hefði tekið myndir af því sem átti sér stað milli brotaþola og Y heitins og sýnt þær konu að nafni B, og sú kona hefði síðar upplýst móður brotaþola um þessi atvik. Loks er á það bent í bréfi barnaverndarnefndar að brotaþoli sé þroskahömluð og eigi erfitt með að átta sig á því hvenær verið sé að blekkja hana og tæla. Skilningur hennar á því sem sagt sé við hana sé mjög slakur og því geti hún fundið sig í aðstæðum sem hún ráði ekki við og geti þá ekki spornað við fótum, sett mörk eða farið úr aðstæðum. Skýrslur voru teknar af brotaþola og móður hennar vegna málsins 22. desember 2016. Í framhaldi af því voru teknar skýrslur af L og K, sem báðir könnuðust við að hafa ek ið með brotaþola að kvöldi 2016. Sömuleiðis voru teknar skýrslur af B, C, D og E Ákærðu voru handtekin 23. desember 2016 og teknar af þeim skýrslur. Meðal gagna málsins eru skýrslur Greiningar - og ráðgjafarstöðvar ríkisins er varða brotaþola. var brotaþoli greind á mörkum miðlungs til vægrar þroskahömlunar. Þá glími brotaþoli við athyglisbrest án ofvirkni auk erfiðleika í fé lagsumhverfi. Hefur brotaþoli vegna þessa fengið lyfjameðferð auk liðveislu og stuðnings í námi. Þá liggja fyrir ýmis rannsóknargögn er varða síma - og samskiptamiðlanotkun ákærðu og brotaþola. Við rannsókn málsins var óskað eftir mati sálfræðings á andle gri líðan brotaþola og ástandi eftir hið meinta kynferðisbrot. Var F sálfræðingur fenginn til þess að vinna það mat. Liggur skýrsla hans þar að lútandi fyrir í málinu. Að beiðni héraðssaksóknara var dómkvaddur G sálfræðingur til þess að leggja mat á þroska brotaþola og hvort hún ætti erfitt með að lesa í félagslegar aðstæður og setja mörk varðandi óviðeigandi samskipti. Liggur skýrsla hans fyrir í málinu. 6 V Sem fyrr segir lést ákærði Y eftir að mál þetta var þingfest en áður en aðalmeðferð málsins fór fr am, og var mál ákæruvaldins á hendur honum fellt niður. Skýrsla sem tekin var af Y hjá lögreglu var spiluð, í hljóði og mynd, við aðalmeðferð málsins. Þar neitaði hann sök. Í skýrslu sinni hjá lögreglu rotaþola, sem hefði komið einu sinni til hans og ákærðu X. Kvað hann engan hafa þá verið heima við nema hann og ákærðu X. Þá kannaðist hann við að hafa boðið brotaþola í heimsókn og kvað þau parið hafa gert það í sameiningu. Hins vegar neitaði Y heitinn að hafa átt kynmök við brotaþola og að hafa gefið henni pillur eða gras. Ákærða neitar sök. Fyrir dómi kvaðst ákærða brotaþoli hefði passaði fyrir hana. Um atvik þann 2016 sagðist ákærðu svo frá að þetta hefði verið afmælishelgin sín. Y hefði hún ekki hafa vitað fyrirfram hvað stæði til. Brotaþoli hefði komið um níuleytið og farið inn í herbergi til Y að spjalla. Sjálf hefði hún sest inn í stofu og spjallað við gesti sína, H og I, í dágóða stund, en síðar farið inn til brotaþola og Y sem þá hefðu legið uppi í rúmi í fötunum sínum. Hún kvaðst hafa spurt brotaþola hvort hún vildi totta Y og þær hefðu báðar gert það til skiptis. Ákærða kvaðst hafa spurt brotaþola hvort hún mætti snerta hana en brotaþoli neitað því. Y hefði viljað fá að sofa hjá brotaþola sem hefði sagt já við því. Kvaðst ákærða þá hafa orðið mjög afbrýðisöm. Y og brotaþoli hefðu haft kynmök í einhverjar mínútur og ákærða orðið mjög pirruð og snúið sér undan en Y hefði ekki skilið neitt í því. Hún hefði þá ekki sagst geta þetta og viljað hætta þessu. Þau hefðu þá klætt sig. Ákærða kvaðst hafa útskýrt fyrir brotaþola að þetta hefði ekkert með ha na að gera og útvegað brotaþola leigubíl heim. Brotaþoli hafi sagt þetta allt í lagi en mamma hennar mætti ekki vita af þessu. Ákærða kvaðst ekki hafa áttað sig á því hvers vegna það væri fyrr en í skýrslutöku í desember, því að hún hefði talið að brotaþol i væri orðin 18 ára eða alveg að verða það. Nokkrum dögum eftir þessi atvik hefði brotaþoli sent sér og Y Snapchat um að redda sér bjór og grasi, en Um aðstæður á heimili sínu að öðru leyti umrætt kvöld sagði ákærða að þrennt hefði verið gestkomandi frammi í stofu meðan því fór fram sem að framan var lýst. Þá kvað ákærða kvikmynd hafa verið í sjónvarpi í svefnherberginu, einhverja kvikmynd, ekki klámmynd. Klám hefði verið sett á seinna. Ákæ rða neitaði að hafa gefið brotaþola nokkuð og kvaðst ekki hafa séð hana taka pillu. Aðspurð verið á sér. Svipað ástand hefði verið á Y, hann hefði neyt t áfengis og tekið kvíðalyf. Hún staðfesti að Y heitinn og hún sjálf hefðu átt svefnlyfið Seroquel, en neitaði að hafa gefið brotaþola það lyf. Aðspurð um kynni Y heitins og brotaþola taldi ákærða Y hafa hitt brotaþola í starfsmannapartýi hefði komið með sér. Það hafi verið þeirra eina tenging sem hún vissi um. Ákærða neitaði alfarið að hafa vitað um þroskahömlun brotaþola enda hefði hún ekki treyst henni fyrir börnum sínum um kvöld eða yfir nótt ef svo hefði verið. Hún kannaðist þó við að hafa heyrt að Ákærða neitaði að hafa beitt brotaþola ofbeldi eða þvingun til þátttöku í kynlífi með sér og manni sínum og sömuleiðis að hafa tekið myndir af því. Ákærða kvaðst hafa sýnt B myndir af sér og Y eftir að en það hefði verið fár á nlegt. Ákærða var tvísaga um tildrög þess að brotaþoli kom á heimili hennar í umrætt sinn, en þó ekki na fngreint aðra gesti er skýrsla var tekin hjá lögreglu. Ákærða neitaði alfarið að tjá sig um sakarefni á hendur manni sínum í þeirri skýrslutöku eða þátttöku sína í meintum kynlífsathöfnum við brotaþola. Brotaþoli A greindi frá því fyrir dómi að hún hefði þekkt ákærðu þar sem hún hefði passað fyrir ákærðu að hafa hitt Y heitinn í starfsmannaferð. 7 Hún kvað Y hafa haft samband við sig gegnum Snapchat, og sagst æt la að koma og sækja hana. Hún hefði svo verið sótt af einhverjum, sem hún vissi ekki hver var, og ekið heim til ákærðu og Y. Hún hefði ekkert vitað hvað var í gangi. Þegar á staðinn var komið hefðu þau gefið sér einhverja pillu og eitthvað að drekka og all Aðspurð kvaðst brotaþoli ekki hafa komið áður í þetta hús. Brotaþoli kvað enga aðra en þau þrjú hafa verið á staðnum þegar hún kom, en eftir á hefði hún séð einhverja, sem h ún taldi leigja með ákærðu. Nánar aðspurð um atvik 2016 lýsti brotaþoli því þannig að hún hefði bankað og ákærða komið til dyra, hálfnakin, í skyrtu. Hún hefði gengið á eftir ákærðu inn í herbergi og þar hefði Y verið. Ákærða hefði gefið sér pillu, kr inglótta sem á stóð e. Hún hefði reynt að hafna þessu, gert sitt besta. Eftir það hefði hana farið að svima og allt í einu hafi hún verið komin úr fötunum. Y hefði svo átt við sig kynmök en ákærða notað titrara á sjálfa sig. Eftir þetta hefði hún klætt sig og þá hefði henni verið rétt gras, sem þau hefðu verið að reykja. Brotaþoli kvaðst muna eftir því að hafa verið beðin um að totta Y og taldi að hann hefði sjálfur beðið um það. Hennar viðbrögð við því hefðu verið að gera það. Brotaþoli kvaðst fyrir dómi ekki hafa vitað hvað stæði til, en verið til í að fara til þeirra og vita hvað þau vildu sér. Hún kvað ákærðu hafa verið ósátta við Y þar sem hann hefði frekar vilja ríða sér en ákærðu. Ákærða hefði þá orðið ósátt og ekki talað við sig. Aðspurð um ástandið á þeim ákærðu og Y heitnum þegar hún kom kvaðst brotaþoli ekki vita hvað hún ætti að segja, en hefði fundist eins og þau hefðu verið að drekka áfengi, það mætti sjá á augunum á fólki, en ekki fundið neina áfengislykt. Sjálf kvaðst hún ekki hafa neytt áfen gis áður en hún kom á staðinn. Aðspurð hvort hún hefði reynt að stoppa ákærða í athöfnum sínum, kvaðst brotaþoli hafa reynt það en ekki að smokkur rifnaði. Að öðru leyti kvaðst brotaþoli ekki muna vel hvað fram fór. Hún kvaðst hafa farið í þorað að segja móður sinni frá þessu fyrr en eftir að mó ðir hennar hafði frétt þetta frá þriðja aðila. Um líðan sína eftir atvikin kvaðst brotaþoli hafa gengið til sálfræðings og það gengi vel og svo hefði hún fengið hund. Móðir brotaþola, J , kom fyrir dóminn. Hún upplýsti að B hefði haft samband við sig og greint frá samtali við ákærðu X þar sem ákærða hefði sagt B frá því að ákærða og maður hennar hefðu farið í essum upplýsingum hefði hún snúið sér til barnavernda r nefndar og í kjölfar þess hefði rannsókn málsins hafist. Móðir brotaþola kvað líðan dóttur sinnar hafa breyst eftir atvikið. Hún hefði málað sig mikið, verið reið og lokað sig af. Hún hefði læst að sér og tekið reiðiköst. Þá hefði hún fengið martraðir. Þá hefði hún elt móður sína á stundum. Vitnið kvað dóttur sína ekki eiga marga vini. Hún hafi verið mikið ein, ekki verið félagslega sterk. móðir brotaþola að bakslag hefði komið í bata brotaþola eftir að málið fór fyrir dómstóla. Brotaþoli sé í vinnu og hafi í seinni tíð ekki treyst sér til að gera hluti sem hún hefur hingað til ráðið við. Hafi vinnuveitandi brotaþola af þessum sökum ítrekað haft samband við sig vegna þess og hún hefði sjálf farið í vinnuna til brotaþola og aðstoðað hana. C kom fyrir dóminn og greindi frá því að hún þekkti brotaþola, sem hefði passað fyrir hana. Þá kvaðst hún þekkja móður brotaþola. Enn fremur að hún þekkti á kærðu, sem væri besta vinkona sín, þær hefðu þekkst frá því að þær voru krakkar. Aðspurð um samskipti sín við ákærðu 2016 kvaðst vitnið hafa hringt í ákærðu til að biðja hana að útvega sér sígarettur en ákærða hafi verið upptekin með kærastanum sínu m. Vitnið kvað þetta hafa verið afmælishelgi ákærðu sem hafi verið að halda upp á það og verið með einhverja í heimsókn. Hún sjálf hafi verið heima með pínulítið barn. Vitnið kannaðist við að hafa verið í samskiptum við móður brotaþola á Facebook, sem he fði verið reið. Kannaðist vitnið við að hafa greint móður brotaþola frá samtali sínu við ákærðu í 2016, þegar viljað, en verið svo mikið undir áhr ifum að hún gerði það samt. 8 Er framburður vitnisins í ágætu samræmi við það sem fram kom í skýrslu hennar hjá lögreglu, en þar bar vitnið að hún hefði hringt í ákærðu á laugardagskvöldið og ákærða hefði þá sagst vera Vitnið D greindi frá því að hún og ákærða hefðu lengi verið vinkonur og kvaðst vitnið þekkja brotaþola gegnum ákærðu. Um atvik málsins kvaðst vitnið vita það eitt sem ákærða hefði sagt henni. Að brotaþoli hefði komið í heimsókn og Y heitinn hefði sofi ð hjá henni. Kvaðst vitnið ekki muna hvort ákærða hefði sagst hafa tekið þátt í því eða tekið myndir á meðan. Kvaðst hún ekki hafa verið mikið í sambandi við þau á þessum tíma, þau hefðu verið í mjög slæmu ástandi, í neyslu. Í lögregluskýrslu, sem tekin var af vitninu í febrúar 2017, sagðist vitninu svo frá að ákærða hefði hefði ekki viljað það. Y hefði þá haft kynmök við brotaþola. B kom fyrir dóminn o g kvaðst vita það eitt um mál þetta að ákærða og maður hennar Y hefðu sofið hjá brotaþola. Þau hefðu bæði greint frá því. Vitnið kvaðst lítið muna eftir lögregluskýrslu sem tekin var af henni í tengslum við rannsókn málsins, hún væri búin að vera veik frá því að það var gert, hefði orðið fyrir áfalli. Aðspurt kvaðst vitnið muna eftir að hafa sagt móður brotaþola frá því. Það hefði hún gert vegna þess að brotaþoli hefði verið barn þegar þetta átti sér stað. Í skýrslu lögreglu af vitninu kemur fram að vitni ð kvaðst hafa séð myndskeið í síma ákærðu, þar sem ákærða og maður hennar voru í kynlífsathöfnum með brotaþola, þannig að ekki fór á milli mála hver hún var. Ákærða hefði sagt að hún væri að fara að eyða þessu úr símanum sínum. Vitnið K kom fyrir dóminn og hefði fengið 2000 krónur fyrir greiðann, en hefði átt að fá gras fyrir. Hann kvað stúlku hafa komið til dyra Í skýrslu sinni hjá lögreglu kv X. L leigubílstjóri kom fyrir dóminn og kvaðst lítið muna eftir atvikum. Taldi vitnið að hann hefði munað þetta betur þegar hann gaf skýrslu hjá lögreglu vegna rannsóknar málsins. Staðf esti vitnið að hafa hefði greinilega verið að flýta sér. Hún hefði beðið um að fá lánað fyrir bílnum og túrinn hefði svo verið greiddur mörgum dögum síðar. Þá hefði ákærða X greitt honum fyrir aksturinn. I kom fyrir dóminn og kvaðst hafa verið gestkomandi á heimili ákærðu þá helgi sem þau atvik urðu sem ákært er fyrir. Tilefni þess hafi verið afmæli ákær ðu X. Kvaðst vitnið hafa verið þar ásamt bróður sínum, M og kærustu hans, H. Hann hafi setið og horft á sjónvarp með bróður sínum þegar brotaþoli kom. Brotaþoli hafi svo komið og farið inn í herbergið þar sem Y var og þau þrjú hafi lokað á eftir sér. Kvaðst hann hafa heyrt stunur frá þessu herbergi. Aðspurt kvað vitnið mögulegt að eftir á hefði ákærða X verið eitthvað fúl út í Y. H gaf símaskýrslu við aðalmeðferð málsins. Hún kvaðst hafa verið á heimili ákærðu 2016. Hún hafi verið á staðnum, með I, M, Y og X, þegar ljóshærð stelpa hafi komið í heimsókn. Vitnið kvaðst sjálft hafa farið til dyra og opnað fyrir henni, en mundi ekki eftir því að ákærða hefði rætt við bílstjórann ði svo komið fram grátandi vegna þess að hún fékk ekki athygli og vildi því Vitnið M greindi frá því fyrir dómi að hafa verið á staðnum er brotaþoli kom til ákærðu og kvað hana hafa verið þar í um klukkustund. Hann hefði ekki rætt við hana, aðeins heilsað og kvatt. Hún hefði verið með ákærðu og Y inni í herbergi. Aðspurður kvaðst hann hafa heyrt eitthvað, mögulega stunur. Vitnið kannaðist ekki við að neitt rifrildi hefði orðið eftir á milli ákærðu og Y heitins. N lögreglufulltrúi kom fyrir dóminn og staðfesti skýrslur sem frá honum stafa í málinu. Upplýsti hann að þrátt fyrir að ekki hafi verið unnt að rekja eða kalla fram eydd skilaboð milli brotaþola og Y 9 heitins, hafi verið ummerki um nafn hans á Messenger - hluta Facebook hjá brotaþola. Unnt hefði verið að sýna fram á samskipti en ekki hver þau samskipti voru. Þá lægju fyrir gögn sem sýndu samskipti ákærðu við L leigubílstjóra, rétt fyrir klukkan 11 að kvöldi, þann 2016. F sálfræðingur kom fyrir dóminn og sta ðfesti skýrslu sem hann vann að beiðni lögreglu í upphafi árs 2017 og greindi frá meðferð sinni á brotaþola vegna þess atviks er málið varðar. Upplýsti vitnið að v egna þroskaskerðingar brotaþola hafi orðið að einfalda alla meðferð hennar. Reynt hefði verið að leggja áfallastreituröskunarpróf fyrir brotaþola en það hafi ekki gengið þar sem brotaþoli hafi ekki skilið innihald margra spurninganna þrátt fyrir útskýringar, en sú vanlíðan og þau sálrænu viðbrögð sem brotaþoli hafi greint frá samsvari líðan og við brögðum sem þekkt séu hjá fólki sem orðið hafi fyrir kynferðisbrotum. Vitnið kvað brotaþola geta greint ágætlega frá, en frásögn hennar væri einföld og knöpp. Þau hefðu farið nokkrum sinnum gegnum atvikin og brotaþoli hefði haldið sig fast við ákveðin atri ði og þau verið samsvarandi frá einu skipti til annars. Vitnið kvað brotaþola hafa liðið ömurlega og hún verið uppfull af skömm yfir því að hafa lent í þessu. Hún hafi sagst hafa orðið mjög vör um sig. Farið að læsa að sér, átt erfitt með svefn. Passað a ð fara alltaf stystu leið á milli staða og þá hafi hún verið hrædd við að hitta meinta gerendur. Þá hafi minningar um þetta truflað brotaþola fyrst á eftir heilmikið. Vitnið taldi að þroskaskerðing brotaþola ætti að vera fólki ljós. Það þyrfti ekki að ta la lengi við hana til að átta sig á því. Aðspurt taldi vitnið að brotaþoli væri berskjaldaðari en aðrir vegna skerðingar sinnar og auðveldara að afvegaleiða brotaþola vegna þess. Einstaklingur með slíka skerðingu ætti erfitt með að lesa milli lína, skildi ekki hvort væri verið að gera grín að sér eða hrósa, skildi ekki almennilega hvað væri að gerast. Taldi vitnið að brotaþoli ætti erfitt með að standa á sínu ef hún væri í aðstæðum sem hún upplifði ógnandi eða væru ógnandi. G sálfræðingur kom fyrir dóminn o g staðfesti matsgerð sína í málinu. Í niðurstöðum þeirrar matsgerðar kemur fram að . Brotaþoli væri í þörf fyrir mjög mikla aðstoð og mikinn stuðning. Brotaþoli hefði verulega skerta hæfni til að leggja mat á félagslegar aðstæður og setja mörk. Skilning ur hennar á samskiptum væri takmarkaður. Taldi vitnið að hæfileiki brotaþola til að meta félagslega þætti Vitnið taldi að þrátt fyrir að brotaþoli bæri ekki sýnileg útlitseinkenni þroskahömlunar, þá væri útilokað annað en gera sér grein fyrir því ef maður kynntist henni. Fullorðinn maður sem hefði samskipti við brotaþola ætti að komast fljótt að því að brotaþoli væri þroskaskert. Þá upplýsti vitnið að brotaþoli hefði átt erfitt með að greina frá þessum atvikum, t.d. móður sinni. Það væri helst að hún gæti tjáð sig við F sálfræðing og hundinn sinn. Vitnið taldi ekki ólíklegt að brotaþoli hefði verið grunlaus um aðstæður. Hún hefði þekkt ákærðu X og haft traust á henni. Taldi vitnið að miðað við mat sitt á brotaþola hefði hún ekki haft forsendur til að átta sig á því hvað var að fara að gerast í umræt t sinn og hún hefði ekki forsendur eða getu til að koma sér út úr slíkum aðstæðum. Brotaþoli væri leiðitöm og ætti erfiðara með að standast þrýsting en aðrir. Hún væri margfalt meira útsett fyrir kynferðisbrotum en manneskja með fulla greind. VI Ákærða hefur viðurkennt að brotaþoli hafi komið á heimili hennar og Y heitins að kvöldi til baka. Ákærða hefur og viðurkennt að hafa verið í neyslu þá h elgi. Þá hefur hún viðurkennt að hafa sjálf beðið brotaþola um að eiga kynmök við Y heitinn og sig en orðið afbrýðisöm þegar Y vildi fremur hafa mök við brotaþola en hana. Þessi framburður ákærðu fær einnig stoð í framburði vitna, vinkvenna ákærðu, sem haf a borið um að ákærða hafi greint þeim frá þessu síðar. Sömuleiðis liggur fyrir í skýrslu af Y heitnum Ákærða hefur borið því við að hún hafi ekki vitað að til stæði að hafa kynmök við brotaþola fyrr en hún var mætt á staðinn. Þá kveðst ákærða hafa beðið frammi í stofu til að byrja með vegna þess að hún 10 vissi ekki hvað stóð til. Þessi framburður ákærðu stangast á við framburð vitna. I, sem kvaðst hafa verið á staðnum umrætt kvöld, bar fyrir dómi að ákærða og Y hefðu sagt sér og öðrum gestkomandi að von væri áðendum. Brotaþoli hefði svo komið og farið beint inn í herbergi með þeim og þaðan hefðu svo heyrst stunur. Vitnið H kvaðst einnig hafa verið á staðnum umrætt sinn. Kvaðst hún sjálf hafa farið til dyra og opnað fyrir brotaþola, sem hefði farið inn í herber gi til Y og athygli og vildi senda brotaþola heim. Ákærða hefur og borið því við að brotaþoli hafi ekki verið þvinguð til þeirra kynlífsathafna sem viðurke nnt er að áttu sér stað þegar brotaþoli kom á heimili ákærðu. Brotaþoli hafi ekki verið beitt ofbeldi, gefið lyf eða fíkniefni og þá kveðst ákærða ekki hafa gert sér grein fyrir ungum aldri brotaþola, haldið að hún væri 18 ára eða alveg að verða það, eða þ eirri staðreynd að hún er þroskaheft. Ákærða hefur greint frá því að brotaþoli hafi gætt barna sinna ítrekað sumarið 2015 eða 2014. er það harla ótrúver ðugt að ákærða hafi falið brotaþola gæslu ungra barna sinna án þess að hafa nokkra hugmynd um aldur hennar, auk þess sem hún hlýtur að hafa átt samskipti við brotaþola í tengslum við það og þannig óhjákvæmilega mátt verða vör við að brotaþoli er alls ekki þroskuð með þeim hætti sem vænta má af jafnöldrum hennar og enn síður þeim sem eldri eru. Þessa hefði ákærða einnig átt að verða vör sem , en hún kosið að taka ekki mark á því tali. Brotaþoli kom fyrir dóminn og að mati dómsins er augljóst af framburði hennar og framkomu að brotaþoli er ekki þar stödd í þroska sem vænta má af stúlku á hennar aldri. Í þessu samhengi ber og að líta til frambu rðar sálfræðinganna tveggja sem vitni báru í málinu, en þeir töldu báðir að þroskaskerðing brotaþola ætti að vera hverjum manni ljós sem hefði samskipti við hana. Er það mat dómsins að ákærða hafi ekki mátt komast hjá því með ítrekuðum samskiptum við brota þola að brotaþoli væri svo þroskaheft sem gögn málsins bera með sér. Auk þess sem telja verður að ákærða og ákærði Y heitinn hefðu mátt gera sér grein fyrir ungum aldri brotaþola af samskiptum þeirra við hana gegnum samskiptaforritið Facebook. En meðal gan ga málsins er ljósmynd af brotaþola af Facebook - síðu hennar. Af þeirri mynd verður ekki dregin önnur ályktun um aldur brotaþola en að hún sé barn auk þess sem þar greinir glöggt fæðingardag hennar og ár. Framburður ákærðu er samkvæmt framansögðu ekki í sa mræmi við framburð vitna, auk þess sem ósamræmis gætti í framburði hennar. Er það mat dómsins að framburður ákærðu sé lítt trúverðugur um þau atvik sem áttu sér stað og eru tilefni þessa máls. Við mat á framburði brotaþola ber að líta til þess sérstakleg a að brotaþoli er þroskaskert. Í skýrslum og framburði sálfræðinganna tveggja sem hafa hitt hana og metið kemur fram að þroskaskerðing brotaþola veldur því m.a. að hún á erfitt með að og hætta er á að menn leggi henni orð í munn. Brotaþoli var óörugg og átti erfitt með að tjá sig fyrir dómi en framburður hennar var þó í ágætu samræmi við framburð hennar hjá lögreglu og frásagnir hennar af atvikum síðar, hjá barnaverndarnefnd og sálfræðingi hennar. Þannig hefur brotaþoli hvergi vik ið frá því að henni hafi verið gefin pilla og gras um rætt kvöld. Framburður brotaþola af atvikum fær enn fremur stoð í framburði F sálfræðings sem brotaþoli hefur endurtekið tjáð sig við um atvikið með nokkuð samsvarandi hætti. Þá kemur fram í skýrslu ha ns í málinu að þrátt fyrir að ekki hafi gengið að leggja áfallastreitupróf fyrir brotaþola sakir skerðingar hennar hafi brotaþoli greint frá vanlíðan og viðbrögðum sem þekkt séu hjá fólki sem orðið hafi fyrir kynferðisbrotum. Þá hefur móðir brotaþola borið um breytta hegðun brotaþola eftir atvikið, merki um vanlíðan og aukin vandamál í félagslíf og vinnu. Að ofangreindu virtu er að mati dómsins ekki óvarlegt að leggja frásögn brotaþola af atvikum til grundvallar því sem átti sér stað kvöldið 2016. Þa ð er mat dómsins að ákærða hafi án vafa gengið að því með vissu hvað til stóð þegar brotaþoli kom á heimili hennar. Ákærða hafði sjálf frumkvæði að þeim kynmökum sem áttu sér stað milli Y heitins og brotaþola og þrátt fyrir að hún segist hafa spurt brotaþo la hvort hún vildi taka þátt í þeim athöfnum að einhverju leyti leysir það ákærðu ekki undan því að hafa með því veitt atbeina sinn að því sem þar átti sér 11 stað. Hlutdeild ákærðu í hinum kærða verknaði fólst hvorutveggja í senn í athöfn og athafnaleysi, þa r sem ákærðu hefði borið að koma í veg fyrir að haft væri samræði við brotaþola við þessar aðstæður fremur en hitt, þar sem ljóst má vera að ákærða þekkti brotaþola. Þá viðurkenndi ákærða að hafa sjálf viljað taka beinan þátt í kynlífsathöfnum með brotaþol a og manni sínum og hefði í raun bundið enda á þær vegna þess eins að henni fannst hún sjálf höfð út undan. Verður ekki litið öðruvísi á en svo að ákærða hafi haft ásetning til þess að misnota sér aðstöðu sína gagnvart brotaþola þetta kvöld; það að brotaþo li var ein og upp á ákærðu og mann hennar komin, fólk sem var undir áhrifum áfengis og eða lyfja, töluvert eldra en brotaþoli, á heimili þeirra og inni í lokuðu herbergi þar sem brotaþoli, barnung þroskaheft stúlka, átti sér enga undankomuleið. Með vísan til framangreinds verður ákærða sakfelld fyrir það brot sem henni er gefið að sök í ákæru og er brot hennar þar rétt heimfært til refsiákvæða. VII. Sakaferill ákærðu hefur ekki áhrif á ákvörðun refsingar í máli þessu. Við ákvörðun refsingar er litið til 2. mgr. 22. gr. sem og a - liðar 195. gr. laga nr. 19/1940. Að því gættu og með vísan til 1., 2., 5. og 6. tl. 70 gr. þykir refsing ákærðu réttilega ákveðin fangelsi í tvö ár. Fallist er á kröfu brotaþola um miskabætur að fjárhæð 1.000.000 króna sem skulu bera vexti eins og í dómsorði greinir. Á grundvelli sakfellingar ákærðu, sbr. 1. mgr. 235. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, verður henni gert að greiða þóknun skipaðs verjanda síns, Þórðar Más Jónssonar lögmanns, og síðar skipaðs verjanda síns, Guðmundar St. Ragnarssonar, og réttargæslumanns brotaþola eins og hann er ákveðinn í dómsorði, en þá hefur verið tekið tillit til virðisaukaskatts. Þá ber ákærðu að greiða útlagðan ferðakostnað verjanda síns og réttargæslumanns. Þá þykir enn fremur rétt, e ins og málið liggur fyrir og með vísan til 236. gr. laga nr. 88/2008, að gera ákærðu að greiða helming sakarkostnaðar samkvæmt framlögðum yfirlitum héraðssaksóknara, 556.096 krónur. Þóknun Guðmundar St. Ragnarssonar lögmanns, fyrir verjandastörf fyrir Y, 3 79.440 krónur greiðist úr ríkissjóði. Dóm þennan kveður upp Bergþóra Ingólfsdóttir héraðsdómari. DÓMSORÐ: Ákærða, X, sæti fangelsi í tvö ár. Ákærða greiði brotaþola, A, 1.000.000 króna með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2008 frá 3. október 2016 til 8. apríl 2018 en með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. frá þeim degi til greiðsludags. Ákærða greiði 3.264.231 krónu í sakarkostnað, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, Þórðar Más Jónssonar lögmanns, 321.470 krónur, og málsvarnarlaun síðar skipaðs verjanda síns, Guðmundar St. Ragnarssonar lögmanns, 1.159.400 krónur, auk útlagðs kostnaðar lögmannsins 108.282 krónur og þóknun réttargæslumanns brotaþola, Gunnhildar Pétursdóttur lögmanns, 1.046.715 krónur, auk útlagðs kostna ðar, 72.268 krónur.